Logo
|
Saturday 14th December 2019
NEWS PAPER

बालबालिकाको भविष्य बाबु आमाको हातमा हुन्छ



turup

काठमाडौंको तीनथाना गाउँ विकास समिति बस्ने राजु भण्डारीकी १० वर्षीया छोरी सुजता आजकल निकै झूट बोल्न थालेकी छन् । उनको यसChhorachhori1 बानीप्रति राजु निकै चिन्तित छन् ।
कक्षा ५ मा अध्ययन गर्ने सुजन आफ्नो गृहकार्य गर्न निकै अल्छी गर्छन् । उसलाई शिक्षकको गाली खानबाट बचाउन उसको आमाले नै गृहकार्य गरिदिन्छिन् । यसले सुजनमा आफैंले गृहकार्य गर्ने बानी छैन । उसलाई पढ्न मन लाग्दैन । उसको मनोबल पनि कमजोर हुँदै गएको छ ।
यो त एउटा उदाहरण मात्र हो । बच्चाको यस्तो नियतप्रति कयौं नेपाली अभिभावकहरु पीडित छन् । बच्चाको स्वभाव र उसले गर्ने व्यवहार धेरै हदसम्म बच्चा हुर्काउने अभिभावकमा निर्भर रहेको पाइन्छ । काठमाडौंको सिनामंगलस्थित काठमाडौं मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पतालका वरिष्ट साइक्याट्रिष्ट डा. सुदर्शन नरसिंह प्रधान भन्छन्— यसले बच्चाको मानसिकतामा धेरै प्रभाव पारिरहेको हुन्छ । बच्चाको स्वभाव उसको लालनपालनमा निर्भर गर्छ । लालनपालनको तरीकाले नै कसैको बच्चा धेरै तेज हुन्छ भने कसैको लद्धु । यसरी समाजमा भएका थरीथरीका अभिभावक र बच्चाको लालनपालनले पार्ने असरबारे जनस्वास्थ्य सरोकारको यस अंकमा चर्चा गरिएको छ ।

बच्चाको सुरक्षामा विषेश ख्याल राख्ने अभिभावक
यस्ता अभिभावकहरु आफ्नो बच्चाको बारे धेरै संवेदनशील रहन्छन् । बच्चाले गर्ने सानोतिनो कुरामा पनि विशेष ख्याल राख्छन् । बच्चाका सानातिना समस्या आफैं समाधान गरिदिन्छन् । बच्चालाई समस्याको समाधान गर्नबाट टाढै राख्छन् । यस्तो परिवेशमा बच्चाको मानसिक रुप कमजोर हुँदै जान्छ र सानो सानो कुरामा पनि अभिभावकमा भर पर्ने बानी बस्छ । अचानक उनीहरुमा एक्कासी कुनै समस्या आएमा समाधान गर्न सक्दैन र डराउन र हडबडाउन थाल्छ । उनीहरुको मनमा कयौँपटक आत्महत्या गर्ने समेत सोचाइ आउनसक्छ । यसरी भइपरी आउनसक्ने समस्याबाट बच्चा बचाउने जिम्मेवारी बाबुआमाको हातमा हुन्छ । त्यसैले बच्चाका सानातिना समस्या उसलाई स्वयं समाधान गर्न दिनुपर्छ । यसले बच्चामा आत्मविश्वास बढ्दै जान्छ ।

शंकालु अभिभावक
यस किसिमका अभिभावक अनुसन्धानकर्ता (सीआईडी) का रुपमा हरेक समय बच्चाको पछाडी चियोचर्चोमा लागिरहेका हुन्छन् । यस्ता अभिभावकले आफ्नो बच्चाको व्यवहार र गतिविधिलाई शंकाको नजरले हेर्ने गर्छन् । बच्चा स्कूलबाट घर फर्किएपछि बच्चाले थाहा नपाउने गरी झोला चेक गर्ने, झोलामा आफूले सोचेको भन्दा फरक वस्तु भेटिएमा गाली गर्ने र विभिन्न प्रश्न सोधेर हैरान गर्छन् । यसका साथै बच्चा खेल्ने कुद्ने र रमाइलो गर्ने हरेक कुरामा बिना कारण नै हस्तक्षेप गर्छन् ।
अभिभावको यस्तो व्यवहारले बच्चामा धेरै किसिमका नकारात्मक असर पर्छ । त्यसैले यो नियतलाई अभिभावक आफैले बदल्ने कोसिस गर्नुपर्दछ किनभने यस किसिमको जाशुसी गर्ने बानीले बच्चामा झूठ बोल्ने बानीको विकास हुनसक्छ । यसरी अभिभावकको गाली र पिटाईबाट बच्न बच्चाले झूटको सहारा लिने गर्छन् । त्यसपछि बिस्तारै बच्चामा झूट बोल्ने लत बस्छ । यस्तो बानी भविष्यमा निकै घातक साबित हुनसक्छ ।
यस्तो समस्याबाट बच्चा जोगाउन अभिभावकले विशेष ख्याल राख्नुपर्छ । विशेष अवस्था बाहेक बच्चाले गरेको व्यवहार र क्रियाकलापमा हरेक क्षण शंकाको दायरामा हेर्नुहुँदैन । गलत बाटो हिड्नबाट बच्चा जोगाउन उसले गरेको गतिविधिमा नजर राख्नुपर्छ । तर बच्चाले गरेको गल्तीमा गाली दिएर, रिसाएर होइन, मायाले सम्झाउनुपर्छ

क्रूर अभिभावक
यस्ता अभिभावकले हरेक पटक बच्चालाई गाली गर्ने, कराउने गर्छन् । यति मात्र नभएर उनीहरु बच्चा पिट्न पनि पछि पर्दैनन् । कुनै कुनै बेला यस्ता अभिभावकले बच्चालाई पिट्दा पिट्दै घाउसमेत बनाउने गर्छन् । यसका साथै बच्चालाई नराम्रा नराम्रा शब्दले समेत गाली गर्दछन् । यसले बच्चा डिप्रेशनको शिकार हुनसक्छ । यस्तो स्वभावका अभिभावकले अफिसको तनाव घरमा रहेका आफ्ना बच्चाहरुमा पोख्ने गरेको समेत पाइन्छ । यसरी लगातर पिट्ने र गाली गर्नाले कतिपय बच्चा मानसिक रुपमा कमजोर हुने गर्छन् । । कोही कोही संवेदनाहीन र कठोर पनि हुन सक्छन् तर कोही बच्चा भने अभिभावको डरले घर नै छाडेर जाने पनि गर्छन् ।
बच्चामा राम्रो, नराम्रो, सही, गलतको त्यति ज्ञान हुँदैन । बच्चाले गल्ती त गर्छन् । त्यसैले उनीहरुलाई मायाले सहि र गलत छुट्याइदिने अभिभावको जिम्मेवारीभित्र पर्छ । व्यक्तिगत तनाव, चिन्ताका कारण बच्चालाई पिट्ने, गाली गर्ने जस्ता गल्ती कहिल्यै पनि गर्नुहुँदैन । शान्त दिमागले सम्झाउनुपर्छ ।
महत्वकांक्षी अभिभावक
यसप्रकारका अभिभावकले आफ्नो बच्चाको क्षमता र ज्ञान बिना नै उसबाट ठूलो अपेक्षा लिएको पाइन्छ । आफ्नो बच्चा हरेक क्षेत्रमा पहिलो होस् भन्ने अभिभावकको चाहना हुन्छ । कहिलेकाँही अभिभावकको आकांक्षाको दवाबमा बच्चाको आफूभित्र रहेको प्रतिभा पनि हराउनसक्छ । अफ्नो क्षमताअनुरुप काम गर्न सक्दैनन् । अभिभावकले आफ्नो बच्चाबाट कुनै आशा राख्नुभन्दा पहिला बच्चामा भएको क्षमता पत्ता लगाउनुपर्छ । तिमी कक्षामा पहिलो हुनै पर्छ…….., तिमीले जसरी पनि यो प्रतियोगितामा जित्नै पर्छ ……जस्ता कुरामा अभिभावकले बच्चालाई कहिल्यै पनि दवाब दिनुहँदैन् । यदि कुनै प्रतियोगितामा बच्चाले हा¥यो भने पनि गाली नगरी उसलाई प्रोत्साहित गर्नुपर्छ ।

तुलाना गर्ने अभिभावक
कतिपय अभिभावक आफ्नो बच्चालाई अरुको बच्चासँग तुलना गर्छन् । बच्चाको अगाडि अरुको बच्चासँग तुलना गरेर आफ्नो बच्चाको मनोबल गिराउने कोसिस गर्छन् । उनीहरु आफ्नो बच्चालाई अरुको बच्चाको तुलनामा कमजोर र स्मार्ट नभएको तुलना गर्छन् । यस प्रकारको लालनपालनले मानसिक रुपमा बच्चाको मनमा इष्र्याको भावना उत्पन्न हुन्छ । अभिभावकले आफूलाई तुलना गरेको व्यक्तिसँग उनीहरु घृणा गर्न थाल्छन् । यस्ता बच्चाहरु बिस्तारै इष्र्यालु भन्दै जान्छन् र उनिहरुमा अत्मविश्वासको कमी हुँदै जान्छ ।

परनिर्भर अभिभावक
यस्ता अभिभावक आफ्नो बच्चाप्रति कुनै चासो नै राख्दैनन् । बच्चासँग सम्बन्धित कुनै कुरामा पनि ख्याल राख्दैनन् र आफ्नो बच्चाप्रति कुनै लगाव हुँदैन । यस्ता किसिमका अभिभावक बच्चाप्रति उदासिन रहन्छन् । उनीहरुले आफ्नो बच्चाको कोमल भावना बुझ्ने प्रयास गरेका हुँदैनन् । यतिमात्र नभएर बच्चा स्वयं आएर कुनै कुरा बताउँदा समेत बेवास्ता गरिदिन्छन् । बच्चाले कुनै राम्रो काम गरेपनि उनीहरुको तारिफ गर्दैनन् भने उनीहरुको गल्तीमा पनि गाली गर्दैैनन् ।
यस्तो अवस्थामा बच्चाले सही र गलतको पहिचान गर्न नसक्ने हुन्छन् । यसकारण केही बच्चाहरुमा ओभर कन्फिडेन्स हुनजान्छ र उसले अरुभन्दा आफूलाई ठूलो सम्झने गर्छ । यहि सोचले बच्चा घमण्डी हुनसक्छ । त्यसैले उनीहरुलाई सहि बाटो देखाउन अभिभावकले आफ्नो बच्चासँग धेरै भन्दा धेरै समय बिताउने कोसिस गनुपर्छ । बच्चाले बोलेका कुरामा ध्यान दिने र ऊ सँगै बसेर कथा कहानी सुनाउने, खेलिदिने, घुमाउन लैजाने जस्ताः क्रियाकलाप गर्न आवश्यक हुन्छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्