७२ घण्टे पिल:सजिलो विकल्प कि स्वास्थ्यको जोखिम ?
नेपाल हेल्थ न्युज, काठमाडौं । आकस्मिक गर्भनिरोधक पिल, जसलाई सामान्यतया ७२ घण्टे पिल वा आई–पिल भनेर चिनिन्छ, आपतकालीन अवस्थामा उपयोगी छ। तर विशेषज्ञहरूले बारम्बार प्रयोग गर्दा स्वास्थ्यमा असर पर्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
प्रसूति तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञ डा. दीजा खनालका अनुसार, “यो औषधि आपतकालीन अवस्था बाहेक नियमित रूपमा प्रयोग गर्नु हुँदैन। बारम्बार सेवनले शरीरको हर्मोन सन्तुलन बिग्रन्छ र महिनावारी अनियमित हुन सक्छ।”
आकस्मिक पिलको प्रभाव
७२ घण्टे पिलमा उच्च मात्रा प्रोजेस्टिन हर्मोन हुन्छ। यसले गर्भ बस्नबाट रोक्न तीन तरिकाले काम गर्छः
- ओभुलेसन ढिलाइ – अण्डा बाहिर निस्किन रोक्छ।
- निषेचन अवरोध – गर्भाशयको म्युकस घना पारेर शुक्रकीटको गति घटाउँछ।
- गर्भाशय वातावरण परिवर्तन – एन्डोमेट्रियम पातलो पारेर भ्रूण बस्न गाह्रो बनाउँछ।
सामान्य साइड इफेक्टमा अनियमित महिनावारी, हल्का बान्ता, टाउको दुखाइ, स्तन दुखाइ, पेट फुल्ने वा तल्लो पेट दुखाइ देखिन सक्छ। कतिपयमा महिनावारी २–३ महिनासम्म नआउने वा चक्लेट रंगको रगत देखिन सक्छ।
बारम्बार सेवन गर्दा के हुन्छ ?
बारम्बार सेवनले हर्मोनल असन्तुलन बढ्छ। डा. खनाल भन्नुहुन्छ, “उच्च मात्रा प्रोजेस्टिनले शरीरको प्राकृतिक हर्मोन चक्रमा झट्का दिन्छ। यसले महिनावारी अनियमित, सिस्ट, थकान, मुड स्विङ र पेट दुखाइ जस्ता समस्या ल्याउन सक्छ।”
तर वर्तमान वैज्ञानिक प्रमाण अनुसार, स्थायी बाँझोपन हुने सम्भावना न्यून छ। समस्या तब सुरु हुन्छ जब आकस्मिक पिललाई नियमित गर्भनिरोधकको विकल्प बनाइन्छ।
सुरक्षित विकल्प
यदि नियमित गर्भनिरोधक आवश्यक छ भने, विशेषज्ञहरूले यी विधि सुझाउँछन्ः
- दैनिक ओरल पिल्स – सही प्रयोगमा ९९% प्रभावकारी।
- डिपो इन्जेक्सन – प्रत्येक ३ महिनामा।
- हर्मोनल रड (नरप्लान्ट) – ३–५ वर्षसम्म।
- आईयूडी (कपर्टी) – ५–१० वर्षसम्म।
डा. बस्नेतका अनुसार, “यी विधिहरूले दैनिक चिन्ता हटाउँछन् र ७२ घण्टे पिल जस्तो उच्च हर्मोन झटका दिँदैन।” ७२ घण्टे पिल आकस्मिक अवस्थामा उपयोगी छ। तर बारम्बार वा नियमित रूपमा प्रयोग गर्नु स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन सक्छ। दीर्घकालीन र सुरक्षित गर्भनिरोधकका लागि चिकित्सकसँग सल्लाह गरेर सही विकल्प अपनाउनु आवश्यक छ।
