प्रा. डा. चन्दा कार्कीका दुई कृतिमार्फत समाजसेवाको नयाँ अभियान

नेपाल हेल्थ न्युज, काठमाडौं । चिकित्सा सेवा, चिकित्सा शिक्षा, साहित्य सिर्जना र सामाजिक उत्तरदायित्व—यी चारवटै क्षेत्रलाई एउटै सूत्रमा बाँध्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गर्नुभएको छ वरिष्ठ प्रसूति तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञ तथा शिक्षाविद् प्रा. डा. चन्दा कार्की  ले ।

चार दशकभन्दा बढी समय नेपाली स्वास्थ्य क्षेत्रको सेवा र चिकित्सा शिक्षामा समर्पित जीवन बिताउनुभएकी डा. कार्कीले आफ्नो अनुभव, संवेदना र ज्ञानलाई दुई फरक विधाका पुस्तकमार्फत समाजसामु ल्याउनुभएको छ । उहाँका नयाँ कृति ‘छचल्किएका भावनाहरू’ र 'Essential Instruments Used in Obstetrics and Gynaecology' को काठमाडौंमा आयोजित विशेष समारोहबीच सार्वजनिक गरिएको छ ।

यो केवल पुस्तक विमोचन कार्यक्रम मात्र थिएन, बरु साहित्य, चिकित्सा शिक्षा र सामाजिक सेवाबीचको सम्बन्धलाई उजागर गर्ने एउटा सन्देशमूलक कार्यक्रम थियो ।

एकातिर कविता, अर्कोतिर चिकित्सा ज्ञान
सार्वजनिक गरिएका दुई पुस्तकमध्ये ‘छचल्किएका भावनाहरू’ भावनात्मक कविता सङ्ग्रह हो । जीवनका विविध अनुभव, मानवीय संवेदना, संघर्ष, आशा र सामाजिक यथार्थलाई कवितामार्फत अभिव्यक्त गरिएको यस कृतिले पाठकलाई भावनाको गहिराइसम्म पु¥याउने अपेक्षा गरिएको छ ।

अर्कोतर्फ 'Essential Instruments Used in Obstetrics and Gynaecology' भने चिकित्सा तथा नर्सिङ शिक्षा क्षेत्रमा अध्ययनरत विद्यार्थी, प्रशिक्षार्थी, चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीका लागि उपयोगी सन्दर्भ सामग्रीका रूपमा प्रकाशित गरिएको छ । प्रसूति तथा स्त्रीरोग सेवामा प्रयोग हुने उपकरणहरूको परिचय, प्रयोग र व्यावहारिक महत्वलाई सरल ढंगले समेटिएको यो पुस्तकले स्वास्थ्य शिक्षामा नयाँ योगदान पुर्याउने विश्वास गरिएको छ ।

साहित्य र विज्ञानजस्ता फरक विधालाई एउटै व्यक्तित्वले एकै समयमा समेट्नु आफैंमा उल्लेखनीय पक्ष मानिएको छ ।

विविध क्षेत्रका व्यक्तित्वद्वारा संयुक्त विमोचन

कार्यक्रममा प्रतिनिधिसभा सदस्य कामिनी चौधरी, वरिष्ठ जनस्वास्थ्य विशेषज्ञ तथा नेपाल सरकारका पूर्व योजना प्रमुख डा. बेनु बहादुर कार्की, नेपाल प्रसूति तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञ समाज (ल्भ्क्इन्) का उपाध्यक्ष डा. सपना अमात्य, विराट मेडिकल कलेजका अध्यक्ष तथा मेडिकल एन्ड डेन्टल कलेज एसोसिएसन अफ नेपालका अध्यक्ष प्रा. डा. ज्ञानेन्द्रमान सिंह कार्की तथा पूर्व प्रतिनिधिसभा सदस्य एवं महिला अधिकारकर्मी बिन्ध्यबासिनी कंसाकारले संयुक्त रूपमा कृतिको विमोचन गर्नुभएको थियो ।

उक्त उपस्थिति आफैंमा डा. कार्कीको योगदान केवल चिकित्सा क्षेत्रमा सीमित नभई शिक्षा, सामाजिक सेवा र महिला सशक्तीकरणसम्म फैलिएको संकेत थियो ।

चार दशकको सेवायात्रा
प्रा. डा. चन्दा कार्की नेपाली स्वास्थ्य क्षेत्रको परिचित नाम हुनुहुन्छ । चार दशकभन्दा लामो समयसम्म उहाँले स्वास्थ्य सेवा र चिकित्सा शिक्षामा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्नुभएको छ । 

विशेषगरी महिला स्वास्थ्य, प्रसूति तथा स्त्रीरोग सेवामा उहाँको योगदान उल्लेखनीय मानिन्छ । चिकित्सक, शिक्षक र मार्गदर्शकका रूपमा हजारौं विद्यार्थी तथा स्वास्थ्यकर्मीलाई उहाँले प्रशिक्षण र प्रेरणा प्रदान गरिसक्नुभएको छ ।

चिकित्सा क्षेत्रको अनुभवले उहाँलाई केवल रोग उपचार गर्ने चिकित्सकमा मात्र सीमित राखेन, बरु समाजका समस्या, महिला स्वास्थ्यका चुनौती र सामाजिक असमानताका विषयमा गहिरो संवेदनशीलता प्रदान ग¥यो । यही अनुभव र संवेदनाले उहाँको साहित्यिक अभिव्यक्तिलाई समेत आकार दिएको देखिन्छ ।

अवकाशपछि पनि निरन्तर सक्रियता

नियमित सरकारी सेवाबाट अवकाश प्राप्त गरिसकेपछि धेरैजसो व्यक्तिहरू सार्वजनिक जीवनबाट क्रमशः टाढा हुने गर्छन् । तर डा. कार्कीको यात्रा भने त्यहीं रोकिएन ।

उहाँले स्वास्थ्य, शिक्षा र सामाजिक रुपान्तरणका क्षेत्रमा निरन्तर सक्रियता कायम राख्नुभएको छ । कार्यक्रममा वक्ताहरूले पनि उहाँको यही सक्रियताको प्रशंसा गरेका थिए ।

सुशासन, पारदर्शिता र सकारात्मक परिवर्तनको पक्षमा आवाज उठाउँदै उहाँले पछिल्लो समय राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीमार्फत आफ्नो राजनीतिक यात्रा समेत प्रारम्भ गर्नुभएको छ । सामाजिक परिवर्तनका लागि नीति निर्माण तहमा समेत योगदान पु¥याउने उद्देश्यले उहाँको राजनीतिक सहभागिता अघि बढेको बुझिन्छ ।

पुस्तक बिक्रीबाट समाजसेवा
कार्यक्रमको सबैभन्दा उल्लेखनीय पक्ष भने पुस्तक बिक्रीबाट प्राप्त रकमको उपयोगसम्बन्धी घोषणा रह्यो ।
लेखक डा. कार्कीले आफ्ना कृतिहरूलाई केवल साहित्यिक वा शैक्षिक अभिव्यक्तिको माध्यम मात्र नभई समाजप्रतिको उत्तरदायित्वसँग जोडिएको मानवीय अभियानका रूपमा व्याख्या गर्नुभयो । 

उहाँका अनुसार पुस्तक बिक्रीबाट प्राप्त सम्पूर्ण रकम ‘शिवचन्द्र स्मृति प्रतिष्ठान’ मार्फत विपन्न, पिछडिएका तथा अवसरबाट वञ्चित समुदायको शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक उत्थानका क्षेत्रमा खर्च गरिनेछ ।

यसले पुस्तकलाई केवल ज्ञान र मनोरञ्जनको माध्यम मात्र नभई सामाजिक परिवर्तनको साधनका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास देखिन्छ ।

नेपालमा साहित्यिक तथा शैक्षिक प्रकाशनलाई समाजसेवासँग प्रत्यक्ष रूपमा जोड्ने अभ्यास कम देखिने अवस्थामा डा. कार्कीको यो पहल उदाहरणीय मानिएको छ ।

ज्ञान, संवेदना र सेवाको संगम

कार्यक्रममा उपस्थित वक्ताहरूले प्रा. डा. कार्कीको स्वास्थ्य, शिक्षा र सामाजिक सेवाप्रतिको समर्पणको प्रशंसा गर्नुभएको थियो । उहाँहरूले यी कृतिले साहित्यिक तथा शैक्षिक क्षेत्रलाई थप समृद्ध बनाउने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो । 

डा. कार्कीको व्यक्तित्वमा चिकित्सकको वैज्ञानिक सोच, शिक्षकको ज्ञान, साहित्यकारको संवेदना र समाजसेवीको उत्तरदायित्व एकसाथ देखिन्छ ।

समाजसँग सहकार्यको आह्वान

कार्यक्रमको अन्त्यमा लेखकले समाजका विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तित्व, साहित्यप्रेमी, स्वास्थ्यकर्मी, विद्यार्थी तथा शुभेच्छुकहरूलाई पुस्तक अध्ययन, प्रचार–प्रसार तथा सामाजिक अभियानमा सहकार्य गर्न आग्रह गर्नुभयो ।

उहाँको सन्देश स्पष्ट थियो—ज्ञान र संवेदनाले मात्रै समाज परिवर्तन हुँदैन, त्यसलाई व्यवहारमा उतार्न सामूहिक सहकार्य आवश्यक हुन्छ ।

डा. चन्दा कार्कीका यी दुई कृति त्यसैको एउटा प्रयास हुन्, जहाँ कविता भावनाको भाषा बनेको छ भने चिकित्सा पुस्तक ज्ञानको माध्यम । तर दुवैको अन्तिम गन्तव्य भने एउटै छ—समाजलाई केही फर्काउने अभियान ।
आजको समयमा पुस्तकहरू केवल पढ्नका लागि मात्र होइनन्, समाज परिवर्तनका साधन पनि बन्न सक्छन् भन्ने सन्देश प्रा. डा. चन्दा कार्कीका नयाँ कृतिले दिएका छन् । चिकित्सा ज्ञान, साहित्यिक संवेदना र सामाजिक उत्तरदायित्वको त्रिवेणी बनेका यी कृतिहरूले पाठकलाई केवल जानकारी मात्र होइन, समाजप्रति आफ्नो दायित्वबारे पनि सोच्न प्रेरित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।