कम खर्चमा शरीर र मन दुवै स्वस्थ राख्ने ५ उपाय

नेपाल हेल्थ न्युज, काठमाडौं । स्वास्थ्य र मानसिक सुखसँग जोडिएको ‘वेलनेस’ पछिल्लो समय लोकप्रिय बन्दै गएको छ। तर वेलनेसका नाममा महँगा स्पा, रिट्रिट वा पाँचतारे होटलमा हुने कार्यक्रममै ठूलो रकम खर्च गर्नुपर्छ भन्ने छैन। विशेषज्ञ तथा वेलनेस क्षेत्रका जानकारहरूले दैनिक जीवनमै कम खर्च वा निःशुल्क रूपमा अपनाउन सकिने विभिन्न गतिविधिले पनि शरीर र मनलाई स्वस्थ राख्न सहयोग गर्ने बताएका छन्।

स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन महँगा फिटनेस कक्षा वा विशेष कार्यक्रमको सट्टा स्थानीय स्तरमा सञ्चालन हुने निःशुल्क वा सस्तो समूहगत गतिविधिमा सहभागी हुन सकिन्छ। सामाजिक सञ्जालका स्थानीय समूह तथा ‘मीटअप’ जस्ता प्ल्याटफर्ममार्फत योग, ध्यान र अन्य शारीरिक गतिविधिका कार्यक्रम खोज्न सकिन्छ।

लन्डनमा योग प्रशिक्षक अनास्तासिया मिराला भ्स्काले ‘सन्डे रिसेट’ नामक कार्यक्रममार्फत पार्कमा सामूहिक योग तथा ध्यान सत्र सञ्चालन गर्दै आउनुभएको छ। उहाँका अनुसार मानिसहरूले सरल र पहुँचयोग्य तरिकाबाट योग तथा ध्यानको अनुभव गर्न सकून् भन्ने उद्देश्यले यस्तो कार्यक्रम सुरु गरिएको हो। केही सत्र निःशुल्क छन् भने केहीमा सामान्य शुल्क लिइन्छ।

त्यस्तै, लिभरपुलमा मोडल एरिका कोरिआले ‘सेल्फ्टी सन्डे’ नामक भेटघाट कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आउनुभएको छ। कार्यक्रममा पिलाटेससहित शरीरको मुद्रा र श्वासप्रश्वाससँग सम्बन्धित हलुका गतिविधि समावेश गरिन्छ। कोरिआका अनुसार स्वस्थ जीवनशैली महँगो गतिविधिभन्दा पनि मानिसले आफ्नो समय र दैनिक जीवनमा गर्ने निर्णयसँग बढी सम्बन्धित हुन्छ।

बगैँचा नभए पनि गार्डेनिङ
बोटबिरुवा हुर्काउने तथा बगैँचामा काम गर्ने गतिविधि पनि शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यका लागि उपयोगी मानिन्छ। यसका लागि आफ्नै बगैँचा वा महँगा उपकरण आवश्यक पर्दैन।

रोयल हर्टिकल्चरल सोसाइटीको अनुसन्धानअनुसार नियमित रूपमा बगैँचामा काम गर्ने मानिसले मानसिक सुखको उच्च स्तर र कम तनाव अनुभव गर्ने गरेका छन्।

आफ्नै बगैँचा नभएका व्यक्तिले सामुदायिक बगैँचामा स्वयंसेवकका रूपमा सहभागी हुन सक्छन्। यस्ता स्थानमा प्रायः आवश्यक औजार तथा उपकरणसमेत उपलब्ध हुने भएकाले अतिरिक्त खर्च नगरी बगैँचासम्बन्धी काम सिक्न सकिन्छ।

गार्डेनिङसम्बन्धी गतिविधिमा मानिसहरूलाई सहभागी गराउँदै आएको परोपकारी संस्था ‘थ्राइभ’का डेमिन न्यूमनका अनुसार सामुदायिक बगैँचा बोटबिरुवा हुर्काउने स्थान मात्र होइन। यसले सामाजिक सम्बन्ध विस्तार गर्नुका साथै शारीरिक, संज्ञानात्मक, मनोवैज्ञानिक तथा भावनात्मक स्वास्थ्यमा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।

पुराना सोखतर्फ फर्किँदै मानिस
स्वास्थ्य सुधारका लागि कम खर्चिला उपाय खोज्ने क्रममा चराचुरुङ्गी अवलोकन, बुनाइजस्ता परम्परागत सोख पनि पुनः लोकप्रिय बन्दै गएका छन्।

चराचुरुङ्गी अवलोकनका लागि स्थानीय पार्क वा खुला स्थानमा जानु पर्याप्त हुन्छ। यसका लागि विशेष उपकरणमा ठूलो रकम खर्च गर्न आवश्यक नपर्न सक्छ। अनुसन्धानहरूले छोटो समय चराचुरुङ्गी अवलोकन गर्दा पनि खुसी बढ्नुका साथै मानसिक तथा भावनात्मक स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्ने देखाएका छन्।

त्यस्तै, बुनाइ केही आधारभूत सामग्रीबाटै सुरु गर्न सकिन्छ। अनुसन्धान तथा प्रयोगकर्ताका अनुभवअनुसार बुनाइले तनाव, शोक, दीर्घरोग तथा जीवनका अन्य चुनौती सामना गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

जिमबिना पनि शारीरिक गतिविधि
शारीरिक रूपमा सक्रिय रहन जिमको सदस्यता लिनैपर्छ भन्ने छैन। घर वा नजिकैको पार्कमा आफ्नै शरीरको तौल प्रयोग गरेर विभिन्न व्यायाम गर्न सकिन्छ।

‘बडीवेट ट्रेनिङ’ वा ‘क्यालिस्थेनिक्स’अन्तर्गत पुश–अप, स्क्वाट, पुल–अपलगायतका अभ्यास गर्न सकिन्छ। विशेष उपकरणको आवश्यकता कम पर्ने भएकाले यी अभ्यास घरमै वा खुला स्थानमा गर्न सकिन्छ। नियमित अभ्यासले शारीरिक शक्ति, लचकता र शरीरको समन्वय सुधार्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ। दौड, हिँडडुल तथा बाहिरी वातावरणमा योग गर्नेजस्ता गतिविधि पनि कम खर्चमा नियमित शारीरिक गतिविधि गर्ने सहज विकल्प हुन्।

घरमै ‘साउन्ड बाथ’को अनुभव
पछिल्लो समय लोकप्रिय बन्दै गएको ‘साउन्ड बाथ’ पनि घरमै कम खर्चमा अनुभव गर्न सकिन्छ। प्रत्यक्ष सत्रमा क्रिस्टल वा तिब्बती साउन्ड बाउल, गङ तथा घण्टीजस्ता वाद्ययन्त्रको ध्वनि प्रयोग गरिन्छ।

यस्ता प्रत्यक्ष सत्र महँगा वा सबै ठाउँमा सहजै उपलब्ध नहुन सक्छन्। त्यसैले यूट्युब, स्पटिफाई तथा विभिन्न ध्यानसम्बन्धी एपमा उपलब्ध रेकर्डिङमार्फत घरमै शान्त वातावरणमा सुन्न सकिन्छ।

ब्रिटिश एकेडेमी अफ साउन्ड थेरपीकी संस्थापक लीज कूपरका अनुसार अनलाइन उपलब्ध साउन्ड बाथ रेकर्डिङको गुणस्तर फरक–फरक हुन सक्छ। त्यसैले अनुभवी प्रशिक्षक वा प्रतिष्ठित संस्थाले तयार गरेका सामग्री छनोट गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

उहाँका अनुसार शान्त ठाउँमा आरामसँग बसेर वा पल्टिएर, आँखा बन्द गरी र बाधा नहुने वातावरणमा यस्तो ध्वनि सुन्दा विश्राम तथा ध्यानमा सहयोग पुग्न सक्छ।

समग्रमा, स्वस्थ रहनका लागि वेलनेस गतिविधिमा ठूलो रकम खर्च गर्नैपर्ने आवश्यकता छैन। नियमित हिँडडुल, व्यायाम, बगैँचामा काम, प्रकृतिसँग समय बिताउने, आफ्नो रुचिको सोख अपनाउने वा ध्यानजस्ता सरल गतिविधिलाई दैनिक जीवनको हिस्सा बनाउन सकिन्छ। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा आफूलाई सहज लाग्ने र नियमित रूपमा निरन्तरता दिन सकिने स्वस्थ बानी रोज्नु हो।