भक्तपुर क्यान्सर हस्पिटलमा उन्नत क्यान्सर परीक्षण

क्यान्सरको प्रभावकारी उपचारमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा के हो ?
क्यान्सरको चाँडो निदान हुनु सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा हो । ढिलो पहिचान हुनु वा सही तरिकाले पहिचान नहुनु नै क्यान्सर राम्रोसँग निको नहुने मुख्य कारण हो । प्रारम्भिक चरणमै क्यान्सर पत्ता लागेमा उपचार सरल, कम खर्चिलो र सफल हुने सम्भावना धेरै हुन्छ ।

हामीले क्यान्सरलाई सतही रूपमा होइन, सूक्ष्म रूपमा अध्ययन गर्नुपर्छ । सबै क्यान्सर एउटै प्रकृतिका हुँदैनन । क्यान्सर कसरी सुरु हुन्छ भन्ने प्रकृति फरक हुन्छ । जिनमा हुने  म्युटेसन फरक–फरक हुन्छन् र शरीरमा फैलिने ढाँचा पनि फरक नै हुन्छ । त्यसैले प्रत्येक बिरामीको क्यान्सरलाई व्यक्तिगत रूपमा बुझेर उपचार योजना बनाउनु नै प्रभावकारी उपचारको आधार हो भन्ने विश्वव्यापी मान्यता छ ।

तर आजको दिनसम्म नेपालमा यो स्तरको सूक्ष्म र समग्र डायग्नोस्टिक प्रणाली पूर्ण रूपमा स्थापित हुन सकेको छैन । यही कारणले धेरै नेपाली क्यान्सरका बिरामीहरू उपचारका लागि विदेश जान बाध्य भइरहेका छन् । विशेषगरी समयमै र सही तरिकाले डायग्नोसिस हुन नसक्दा विदेश जानुपरेको भारत जाने अधिकांश बिरामीहरूको गुनासो हुन्छ ।

क्यान्सर उपचारको पहिलो शर्त नै सही र समयमै पहिचान हो । यदि त्यही चरण कमजोर भयो भने उपचार जटिल, महँगो र कहिलेकाहीँ अप्रभावकारीसमेत हुनसक्छ । 

नेपालमा बायोप्सी हुँदैन भन्ने गुनासो सुनिन्छ, कति सत्य हो ?
यो पूर्ण रूपमा भ्रम हो । हाम्रो अस्पतालमा दैनिक १५–२० वटा बायोप्सी भइरहेका छन् । बायोप्सी भनेको शरीरको क्यान्सर शंकास्पद भागबाट सानो तन्तु (टिस्यु) वा कोष (सेल) को नमूना निकालेर माइक्रोस्कोपबाट जाँच गर्ने प्रक्रिया हो । क्यान्सर भए–नभएको पुष्टि गर्न, गाँठोको वास्तविक प्रकार पहिचान गर्न, संक्रमण वा सूजन छुट्याउन तथा क्यान्सरको स्टेज र ग्रेड निर्धारण गर्न बायोप्सी अत्यन्तै महत्वपूर्ण मानिन्छ । बायोप्सी विभिन्न तरिकाले गर्न सकिन्छ ।

माइक्रोस्कोपबाट टिस्यु अध्ययन गर्ने प्रक्रियालाई हिस्टोप्याथोलोजी भनिन्छ, जुन सेवा हामीले विगत २० वर्षदेखि निरन्तर प्रदान गर्दै आएका छौं । अन्य अस्पतालहरूमा पनि यो सुविधा उपलब्ध छ । तर आधुनिक क्यान्सर डायग्नोस्टिक केवल आधारभूत हिस्टोप्याथोलोजीमा सीमित हुँदैन । थप सूक्ष्म विश्लेषणका लागि अन्य एडभान्स्ड परीक्षण आवश्यक पर्छ ।

विशेषगरी आईएचसी (इम्युनोहिस्टोकेमिस्ट्री) जस्ता प्रविधिबाट क्यान्सरका फरक–फरक मार्कर पहिचान गर्न सकिन्छ । हामीले अस्पतालमा यो सेवा सुरु गरिसकेका छौं ।

क्यान्सर एक रोग मात्र नभई विभिन्न प्रकारको समूह हो । प्रत्येक क्यान्सरमा फरक–फरक जैविक विशेषता र मार्कर हुन्छन् । ती मार्करको पहिचान गरेर उपचार योजना बनाउँदा उपचार अझ प्रभावकारी हुन्छ । यस्तो प्रणाली नेपालमै पहिलोपटक सुरु गरिएको हो भन्ने हाम्रो विश्वास छ । मुख्यतः बायोप्सी पाँच प्रकारले गरिन्छः।

•     सुई बायोप्सी
•     सर्जिकल बायोप्सी
•     एन्डोस्कोपिक बायोप्सी
•     इमेज–गाइडेड बायोप्सी
•     बोन म्यारो बायोप्सी

बायोप्सी सही उपचारको दिशानिर्देश गर्ने निर्णायक चरण हो ।

रगतसम्बन्धी क्यान्सरका लागि के सुविधा छ ?
हामीले फ्लोसाइट्रोमेट्री जाँच सुरु गरेका छौं । यो विशेषगरी रगतसम्बन्धी क्यान्सर पहिचानका लागि अत्यन्त उपयोगी हुन्छ । बाहिर ३०–४० हजार पर्ने परीक्षण हामी ८ हजारमै गरिरहेका छौं ।

जेनेटिक परीक्षणको अवस्था कस्तो छ ?
जिनमा म्युटेसन नभई क्यान्सर हुँदैन । कुन जिनमा परिवर्तन भयो भनेर पत्ता लगाउन जेनेटिक ल्याब आवश्यक हुन्छ । हामी दोस्रो चरणमा जेनेटिक ल्याब स्थापना गर्ने तयारीमा छौं । बजेट प्राप्त भएपछि अर्को वर्ष सुरु गर्ने योजना छ । अहिले यो सुविधा नहुँदा केही बिरामी भारत जान बाध्य छन् ।

इमेजिङ सुविधाको अवस्था कस्तो छ ?
क्यान्सर कहाँ छ, कति फैलिएको छ भन्ने जान्न इमेजिङ आवश्यक हुन्छ । यसका लागि 

•     अल्ट्रासाउन्ड
•     सीटी स्क्यान
•     एमआरआई
•     पेट–सिटी स्क्यान

गर्नुपर्छ । पेट–सिटी स्क्यान यस वर्ष खरिद प्रक्रियामा छ । साउन–भदौसम्म सरकारीमा पहिलोपटक भक्तपुर क्यान्सर हस्पिटलमा सेवा सुरु हुने अपेक्षा छ । त्यसपछि हाम्रो डायग्नोस्टिक प्रणाली लगभग पूर्ण हुनेछ ।

अन्य परीक्षणहरू के–के उपलब्ध छन् ?

•     क्यान्सरमा आवश्यक सबै रगत परीक्षण
•     ट्युमर मार्कर टेस्ट
•     एलबीसी
•     प्याप स्मियर
•     एचपीभी टेस्ट

यी सबै सुविधा हामीले उपलब्ध गराइरहेका छौं । अहिले हाम्रो प्रयोगशालामा आउने परीक्षणहरूमध्ये आधाभन्दा बढी अन्य अस्पतालहरूबाट रिफर भएर आउने गरेका छन् । धेरैजसो केसमा बायोप्सी नमूनाहरू नै सिधै यहाँ पठाइन्छन् ।
 
खर्च कति पर्छ ? 
हामी सरकारी अस्पताल हौं । अस्वाभाविक शुल्क लिन पाइँदैन । जीन परीक्षण गर्ने प्रविधि महँगो हुनसक्छ । तर हामीले फ्लोसाइट्रोमेट्री र आईएचसी डायग्नोसिस प्यानल  ८ हजारमा सेवा दिन सफल छौं । बाहिर गर्दा ३०–४० हजार लाग्ने परीक्षण हामीले सस्तो र छिटो (तीन दिनभित्र) उपलब्ध गराइरहेका छौं ।  क्यान्सर पहिचानमा समयको मूल्य अत्यन्तै महत्वपूर्ण हुन्छ । हामी समय र खर्च दुवै बचत गर्ने प्रयासमा छौं ।

अन्तिममा के सन्देश दिनुहुन्छ ? 
क्यान्सरको सूक्ष्म र उन्नत डायग्नोस्टिक सेवाका लागि हाम्रो प्रयोगशाला राष्ट्रिय सन्दर्भ केन्द्र (सबै ठाउँमा गर्न नसकिने विशेष जाँचहरू गर्ने मुख्य केन्द्र) को रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ । बाहिर परीक्षण गराउँदा रिपोर्ट आउन तीन हप्तासम्म लाग्ने अवस्थालाई ध्यानमा राखेर हामीले त्यसलाई तीन दिनभित्र सीमित गर्ने लक्ष्य राखेका छौं । छिटो, सटीक र विश्वसनीय रिपोर्ट उपलब्ध गराउनु हाम्रो प्राथमिकता हो । यस उद्देश्यका साथ हामीले निरन्तर नयाँ सुविधा थप्दै गइरहेका छौं ।