बाढीपछि हैजाको जोखिमः ५० हजारभन्दा बढीले लिए खोप, अझै हजारौँ बेपत्ताको खोजी जारी

नेपाल हेल्थ न्युज, काठमाडौं । भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली नदीमा आएको विनाशकारी बाढीले जनधनको क्षति पुर्‍याएसँगै बाढी प्रभावित क्षेत्रमा जनस्वास्थ्यको चुनौतीसमेत थपिएको छ। खानेपानी तथा सरसफाइ प्रणाली प्रभावित बनेपछि हैजा फैलिन सक्ने जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै स्वास्थ्य निकायले मुखबाट खुवाइने हैजा विरुद्धको खोप अभियान सञ्चालन गरेको छ।

इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाको समन्वयमा सञ्चालन गरिएको अभियानअन्तर्गत नुवाकोटमा मात्रै ५० हजार ४ सय ६७ जनाले खोप सेवन गरेका छन्। बाढीपछि उत्पन्न हुन सक्ने पानीजन्य रोगको जोखिम न्यूनीकरण गर्ने उद्देश्यले प्रभावित समुदायमा खोप अभियान अघि बढाइएको हो।

चार स्थानीय तहका ७७ हजारभन्दा बढी नागरिक लक्षित

जनस्वास्थ्य कार्यालय नुवाकोटका प्रमुख तथा जनस्वास्थ्य प्रशासक डा। अञ्जु कार्कीका अनुसार बाढी प्रभावित जिल्लाका चार स्थानीय तहमा बसोबास गर्ने ७७ हजारभन्दा बढी नागरिकलाई खोप खुवाउने लक्ष्य राखिएको छ।

लक्षित स्थानीय तहमा विदुर नगरपालिका, बेलकोटगढी नगरपालिका, किस्पाङ गाउँपालिका र तारकेश्वर गाउँपालिका रहेका छन्।

बाढीका कारण खानेपानीका स्रोत दूषित हुन सक्ने, सरसफाइमा कठिनाइ उत्पन्न हुने र सुरक्षित खानेपानीको पहुँचमा समस्या आउन सक्ने भएकाले प्रभावित समुदायमा हैजा तथा अन्य पानीजन्य रोगको जोखिम बढ्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा खोपसँगै सुरक्षित खानेपानी, सरसफाइ र स्वास्थ्य सचेतना पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुने स्वास्थ्य क्षेत्रका जानकारहरू बताउँछन्।

 शव पहिचानदेखि बेपत्ताको खोजीसम्म

बाढीले स्वास्थ्य सुरक्षासँगै उद्धार, खोजी तथा शव व्यवस्थापनमा पनि ठूलो चुनौती सिर्जना गरेको छ। नेपाल प्रहरीको विवरणअनुसार बाढी प्रभावित विभिन्न जिल्लामा शव फेला पर्ने र पहिचान तथा व्यवस्थापनको काम जारी रहेको छ।

प्रहरीले उपलब्ध गराएको जिल्लागत विवरणमा नुवाकोट, धादिङ, चितवन, गोरखा, तनहुँ, नवलपरासी पूर्व र नवलपरासी पश्चिमलगायतका जिल्लामा शव फेला परेको उल्लेख छ। शव पहिचानका लागि मृतक तथा आफन्तको डीएनए नमुना संकलन गरिएको छ।

डीएनए परीक्षणमार्फत पहिचानको प्रयास

बाढीमा ज्यान गुमाएकाहरूको पहिचान गर्न प्रहरीले मृतक तथा आफन्तका डीएनए नमुना संकलन गरिरहेको जनाएको छ।

प्रहरीका अनुसार,

• मृतकका १ हजार २ सय ८६ वटा डीएनए नमुना संकलन।
• आफन्तका १ हजार ९ सय ९७ वटा डीएनए नमुना संकलन।
• कुल ३ हजार २ सय ८३ वटा डीएनए नमुना संकलन।
• हालसम्म १ हजार २ सय ९२ शव व्यवस्थापन गरिएको विवरण।

पहिचान हुन बाँकी शवको विवरण प्रहरीको वेबसाइटमा सार्वजनिक गरिएको छ। यसले परिवार तथा आफन्तलाई आफ्ना बेपत्ता सदस्यको पहिचान प्रक्रियामा सहयोग पुर्‍याउने उद्देश्य राखेको देखिन्छ।

हजारौँ प्रहरी परिचालन, हजारौँ नागरिक अझै बेपत्ता

बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार, खोजी, राहत वितरण तथा शव व्यवस्थापनका लागि ठूलो संख्यामा प्रहरी परिचालन गरिएको छ।

प्रहरीका अनुसार हालसम्म ७ हजार ९ सय ७५ प्रहरी उद्धार तथा राहतसम्बन्धी कार्यमा परिचालन भएका छन्। यसैबीच, बेपत्ता भएका ४ हजार ६ सय ५५ जनाको खोजी कार्य जारी रहेको जनाइएको छ।

बेपत्ताको खोजी, शव पहिचान र प्रभावित समुदायमा आधारभूत स्वास्थ्य सेवा विस्तार एकसाथ अघि बढाउनुपर्ने अवस्था देखिएको छ। बाढीबाट विस्थापित तथा प्रभावित नागरिकको स्वास्थ्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सुरक्षित खानेपानी, सरसफाइ, रोग निगरानी र आवश्यक स्वास्थ्य सेवामा निरन्तर ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ।

खोपसँगै सरसफाइमा जोड आवश्यक

बाढीपछि हैजाजस्ता पानीजन्य रोगको जोखिम बढ्न सक्ने भएकाले खोप अभियानले जनस्वास्थ्य सुरक्षामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। तर, खोप अभियान मात्र पर्याप्त हुँदैन। सुरक्षित खानेपानीको व्यवस्था, शौचालय तथा सरसफाइ, खाद्य स्वच्छता र रोगका लक्षण देखिएमा समयमै उपचारमा पहुँच पनि आवश्यक हुन्छ।

बाढी प्रभावित क्षेत्रमा स्वास्थ्य जोखिम व्यवस्थापनका लागि तीनवटा पक्षलाई प्राथमिकतामा राख्न सकिन्छः

• रोग रोकथामः लक्षित समुदायमा खोप तथा जनस्वास्थ्य सचेतना।
• सुरक्षित खानेपानी र सरसफाइः दूषित पानी तथा खानाबाट हुने संक्रमणको जोखिम न्यूनीकरण।
• स्वास्थ्य सेवा र निगरानीः सम्भावित हैजा तथा अन्य पानीजन्य रोगका बिरामीको समयमै पहिचान र उपचार।

भोटेकोशी तथा त्रिशूली नदीको बाढीले सिर्जना गरेको मानवीय संकटबीच नुवाकोटमा सञ्चालन गरिएको हैजा विरुद्धको खोप अभियानले प्रभावित नागरिकको स्वास्थ्य सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राखेको छ।

५० हजारभन्दा बढी नागरिकले खोप सेवन गरिसकेको अवस्थामा बाँकी लक्षित जनसंख्यालाई समेट्दै खानेपानी, सरसफाइ र स्वास्थ्य सेवाको व्यवस्थापनलाई पनि सँगसँगै अघि बढाउनु आवश्यक छ।

उता, बेपत्ता नागरिकको खोजी, शव पहिचान र व्यवस्थापनको काम जारी रहेकाले विपद्पछिको पुनर्स्थापना तथा जनस्वास्थ्य सुरक्षामा दीर्घकालीन ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।