नेभिगेशन

मुस्कानभित्र लुकेको डिप्रेसनः बाहिर खुसी, भित्र पीडामा बाँचिरहेका मानिस

नेपाल हेल्थ न्युज, काठमाडौं । बाहिरबाट हेर्दा सधैँ हँसिलो, सामाजिक गतिविधिमा सक्रिय र काममा अब्बल देखिने व्यक्ति पनि भित्रभित्रै डिप्रेसनसँग जुधिरहेको हुन सक्छ। सामान्यतया डिप्रेसन भन्नासाथ निराश देखिने, एक्लै बस्न रुचाउने वा दैनिक काम गर्नसमेत कठिनाइ हुने व्यक्तिको चित्र दिमागमा आउँछ। तर सबैमा डिप्रेसनका लक्षण एकै प्रकारले देखिँदैनन्।

बाहिरबाट खुसी र सामान्य देखिए पनि भित्री रूपमा निराशा, शून्यता र आत्महीनताको भावना बोकेर बाँच्ने अवस्थालाई लोकप्रिय रूपमा ‘स्माइलिङ डिप्रेसन’ भनिन्छ। यद्यपि यो औपचारिक चिकित्सकीय निदान वा छुट्टै मानसिक रोगको श्रेणी भने होइन।

बीबीसीमा प्रकाशित सामग्रीअनुसार, पछिल्लो पाँच वर्षमा ‘स्माइलिङ डिप्रेसन’ शब्दावलीको खोजी ५० प्रतिशतले बढेको छ। बेलायतको क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयकी मानसिक स्वास्थ्य अनुसन्धानकर्ता डा. ओलिभिया रेमेसका अनुसार, यसले बाहिरबाट खुसी देखिए पनि भित्रभित्रै निराश र उदास महसुस गर्ने अवस्थालाई जनाउँछ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार विश्वभर करिब ३२ करोड २० लाख मानिस डिप्रेसनबाट प्रभावित छन्। लगातार उदासी, कुनै पनि गतिविधिमा रुचि वा आनन्द हराउनु, निद्रा तथा खानपानमा परिवर्तन आउनु र दैनिक जीवन प्रभावित हुनु डिप्रेसनका प्रमुख लक्षण हुन्।

तर डिप्रेसन भएका सबै व्यक्तिमा यस्ता लक्षण स्पष्ट रूपमा देखिँदैनन्। कतिपयले आफ्नो मानसिक समस्या लुकाएर सामान्य जीवन बिताइरहेको देखाउन सक्छन्। यसलाई ‘मास्किङ’ वा ‘क्यामफ्लाजिङ’ भनिन्छ।

किन लुकाउँछन् मानसिक पीडा ?
मानसिक स्वास्थ्य अनुसन्धानकर्ता रेमेसका अनुसार कतिपय मानिसलाई आफू डिप्रेसनमा रहेको समेत थाहा नहुन सक्छ। उनीहरूले आफ्ना लक्षणलाई व्यस्त जीवनशैली, कामको तनाव वा थकानको परिणाम मात्र ठान्न सक्छन्।

विशेषगरी आफूबाट धेरै अपेक्षा राख्ने, पूर्णतावादी स्वभाव भएका तथा अरूलाई निराश बनाउन नचाहने मानिसले आफ्नो समस्या लुकाउने सम्भावना हुन्छ। कतिपयलाई आफ्नो मानसिक अवस्था सार्वजनिक गर्दा अरूका लागि बोझ बन्ने, सामाजिक सम्बन्ध बिग्रने वा काममा नकारात्मक मूल्याङ्कन हुने डर हुन्छ।

पारिवारिक तथा सांस्कृतिक अपेक्षाले पनि मानसिक समस्याबारे खुलेर कुरा गर्न कठिन बनाउन सक्छ।

डिप्रेसनका सात लुकेका सङ्केत
मानिसले बाहिरबाट सामान्य जीवन बिताइरहेको देखिए पनि केही व्यवहार र भावनात्मक परिवर्तनले डिप्रेसनको सङ्केत दिन सक्छन्।

१. मन पर्ने गतिविधिमा रुचि हराउनुः साथीभाइसँग भेटघाट गर्ने, व्यायाम गर्ने वा मन पर्ने कार्यक्रम हेर्ने कामसमेत बोझजस्तो लाग्न थाल्नु।

२. हातखुट्टा भारी महसुस हुनुः सामान्य दैनिक गतिविधि गर्नसमेत असामान्य रूपमा धेरै प्रयास गर्नुपर्ने अवस्था देखिनु। यसलाई ‘लेडन प्यारालाइसिस’ भनिन्छ।

३. बारम्बार योजना रद्द गर्नुः अरूका अगाडि सामान्य र खुसी देखिए पनि एक्लै हुँदा मनस्थिति खस्किने र तय गरिएका भेटघाट वा कार्यक्रम रद्द गर्ने प्रवृत्ति देखिनु।

४. धेरै सुते पनि थकान महसुस हुनुः पर्याप्त वा सामान्यभन्दा बढी निद्रा लागे पनि शरीर र मनमा ऊर्जा नहुनु।

५. आलोचना र अस्वीकृतिप्रति बढी संवेदनशील हुनुः सामान्य टिप्पणी वा साथीभाइको सानो अस्वीकारले समेत गहिरो चोट पुर्‍याउनु।

६. सधैँ रमाइलो र सहयोगी देखिनुः आफ्नो पीडा लुकाउन सामाजिक गतिविधिमा अत्यधिक सक्रिय हुनु, काममा आफूलाई व्यस्त राख्नु वा अरूलाई सहयोग गर्न आफ्नो क्षमताभन्दा बढी प्रयास गर्नु।

७. आफ्नै बारेमा नकारात्मक सोच राख्नुः बाहिरबाट आत्मविश्वासी देखिए पनि भित्रभित्रै आफूलाई कमजोर, मूल्यहीन वा असफल ठान्नु तथा निरन्तर आत्मसन्देहमा रहनु।

समस्या लुकाउँदा जोखिम बढ्न सक्छ
बेलायतको एक्सटर विश्वविद्यालयका चिकित्सकीय मनोवैज्ञानिक प्राध्यापक बार्नी डनका अनुसार डिप्रेसनले मानिसलाई एक्लोपनतर्फ धकेल्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा अरूसँगको सम्बन्ध र सामाजिक अन्तरक्रियाले मनोदशा सुधार्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।

तर आफ्नो समस्या लुकाउँदा आवश्यक सहयोग प्राप्त गर्ने अवसर गुम्न सक्छ। समयमै लक्षण पहिचान र सम्बोधन नगरिए समस्या गम्भीर तथा दीर्घकालीन बन्न सक्ने र आत्महत्याको जोखिमसमेत बढ्न सक्ने अनुसन्धानकर्ताहरूको चेतावनी छ।

के गर्न सकिन्छ ?
मानसिक रूपमा कठिन अवस्थामा रहेका व्यक्तिले आफूले विश्वास गर्ने साथी, परिवारका सदस्य वा नजिकका व्यक्तिसँग आफ्नो भावना साझा गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

प्राध्यापक डनका अनुसार आफ्नो अवस्था विश्वासिलो व्यक्तिसँग खुलेर बताउँदा सम्बन्ध बलियो बन्न सक्छ र आफू एक्लै छैन भन्ने अनुभूति दिलाउन सक्छ।

त्यस्तै, मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या अनुभव भइरहेको छ भने चिकित्सक वा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञसँग परामर्श लिनुपर्छ। कुराकानीमा आधारित उपचार, आवश्यकताअनुसार औषधि तथा सामाजिक सहयोग डिप्रेसन व्यवस्थापनका प्रभावकारी उपाय हुन सक्छन्।

डिप्रेसन सधैँ अनुहारमा देखिँदैन। त्यसैले सधैँ मुस्कुराइरहेको व्यक्तिको मनमा कुनै पीडा छैन भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन। कहिलेकाहीँ सबैभन्दा धेरै हाँसिरहेको देखिने व्यक्तिलाई नै सबैभन्दा बढी भावनात्मक सहयोगको आवश्यकता हुन सक्छ। एजेन्सी

प्रकाशित मिति:
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
थप हेल्थ अपडेट