डाक्टर बिहिन दुर्गमका अस्पताल: अनमी र अहेवकै भर

जनस्वास्थ्य सरोकार, जुम्ला । गाउँमा सामान्य रुघाखोकी, झाडापखाला, ज्वरो आउने टाउको दुख्ने खालका विरामी भईराख्छन् । कतिपय अबस्थामा सामान्य औषधी नपाउँदा पनि अकालमै ज्यान समेत गुमाउनु परेको कर्णालीको विगत छ । कतै औषधी नपुग्ने, कहिले डाक्टर नपुग्ने समस्याले कर्णालीका नागरिक वर्षौदेखि मर्कामा छन् । तर राज्य स्वास्थ्य जस्तो गम्भीर सबालमा बेखर देखिन्छ । जुम्लाको सिंजा क्षेत्रमा रहेको क्षेत्रमा प्रथामिक स्वास्थ्य केन्द्रमा वर्षौदेखि चिकित्सक विहिन छ । हिमा गाउँपालिका रहेको तीन शैयाको प्रथामिक स्वास्थ्य चौकीमा २०७४ साल देखि डाक्टर बिहिन हुँदा विरामी उपचारमा समस्या भएको पाइएको छ । अस्पतालमा कार्यरत चिकित्सक रत्नविर सुनार २०७४ सालमा अध्यायन बिदामा गएदेखि अस्पताल डाक्टर विहिन भएको छ । हिमा गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकिय अधिकृत टोप बहादुर बुढा भन्छन, रत्नविर सुनार विदा गए । प्रथामिक स्वास्थ्य केन्द्रमा कर्मचारी समायोजन भएर आउने चिकित्सक रोशन खत्री अहिले सम्र्पकमा छैनन् । अस्पतालमा चिकित्सकको दरवन्दी भएपनि २०७४ साल देखि चिकित्सकविहिन हुँदा नागरिकले गुनासो गरेर हैरान गरेका छन् । तर समायोजन भएका डाक्टर साढे वर्षदेखि सम्पर्क बिहिन भएपछि समस्या भएको उनको भनाई छ । यति मात्र नभई जुम्लाका अधिकांश स्वास्थ्य चौकीमा चिकित्सक विहिन रहेका छन् । रिक्त पदपुर्तिका लागि सम्बन्धी निकाय मौन छ । अनमी र अहेवकै भर सामान्यतह अनमीको काम सुत्केरी गराउने, लिटो वितरण गर्ने, सुत्केरीलाई विभिन्न कुराबारे जानकारी गराउनेनै हो । भने स्वास्थ्यचौकीको ईन्चार्ज अथवा तालिम प्राप्त चिकित्सकले गर्न सक्ने उपचार अहेवले गर्न सक्दैन् । तर पनि चिकित्सक नआउँदा कालिकाखेतु स्वास्थ्य केन्द्र अनमी र अहेबकै भरमा चलेको छ । सिंजा क्षेत्रको एक मात्र तीन शैयाको स्वास्थ्य केन्द्रलाई सरकारी अस्पतालका रुपमा यहाँका नागरिकले हेर्ने गरेका छन् । तर वर्षौ सम्म पनि डाक्टर नआउँदा जटिल खालका समस्यालाई कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा रेफर गर्ने गरिएको छ । पहिला अधिंकाश समस्याहरु कालीकाखेतु अस्पतालमै उपचार हुने भएपनि अहिले डाक्टर नहुँदा स्थानीय दुख पाईरहेका छन् । स्थानीय हर्ष शाहि भन्छन्, पहिला नागरिकले गाउँमै उपचा पाउँदा खर्च हुन्थेन्, अहिले सामान्य विरामीलाई पनि प्रतिष्ठानमा पुराउनु पर्छ । गाउँको अस्पतालमा डाक्टर नहुँदा महंगो उपचार गराउन स्थानीय बाध्य छन् । हाल कालिकाखेतु अस्पतालमा चिकित्सक, सिनियर अहेव र स्टाफ नर्स पद रिक्त छ । सिंजा क्षेत्रमा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र बाहेक विरामीलाई निशुल्क उपचार गर्ने अन्य सरकारी अस्पताल छैन । प्रमुख प्रशासकिय अधिकृत बुढाले भने, तीन शैयाको अस्पतालमा दरबन्दी अनुसारका चिकित्सक नुहँदा उपचारमा समस्या हुने गरेको छ । चिकित्सक पठाइदिन पटक पटक अनुरोध गर्दा पनि सम्वन्धित विभागले सुनुवाई नगरेको गुनासो गरे । औषधिको अभाव नभए पनि दक्ष जनशक्ति नभएका कारण उपचार तथा स्वास्थ्य परीक्षणमा समस्या भइरहेको स्थानीय मुनबहादुर बुढाको दुखेसो छ । उनले भने, स्थानीय सरकार आएपछि झनै सेवा लिन कठिन भएको छ । चिसो बढिरहेकाले रुघाखोकी, ज्वरो, पखला, टाउका दुख्ने लगायतका दैनिक ४०÷५० विरामी उपचारका लागि आउने गरेको हिमा गाउँपालिका स्वास्थ्य शाखा सहसंयोजक मेनका देवकोटाले बताइन् । यहाँको प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र विगत लामो समयदेखि चिकित्सक विहीन भएपछि थप उपचारका लागि कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान शिक्षण अस्पतालमा पठाउनु परेको उनको भनाई छ । जहाँ विरामीले औषधिदेखि चेकजाँचको शुल्क तिर्नपर्ने हुन्छ । हाल उक्त स्वास्थ्य केन्द्रमा हेल्थअसिस्टेन एक जना, अहेव दुई जना, अनमी तीन जना, ल्यावअसिस्टेन एक जना र कार्यालय सहयोगी दुई जना रहेको जनाएको छ । १५ शैयाको बनाउने लक्ष्य सिंजा क्षेत्रको एक मात्र तीन शैयाको अस्पताल कालिकाखेतुलाई हिमा गाउँपालिकाले १५ सैयाको बनाउने योजना बनाइएको छ । तीन शैयालाई स्तरबृद्धि गरेर केहि वर्षमा १५ शैयाको बनाउने गाउँपालिका अध्यक्ष रजबहादुर शाहीले बताए । संघीय सरकारको ८० प्रतिशत र हिमा गाउँपालिकाको २० प्रतिशत लगानीमा अस्पताल बनाउन लागिएको हो । अध्यक्ष भने, चिकित्सक दुर्गम भनेर आउने नमान्ने गरेका छन् । तर कर्णाली सरकारले प्रोत्साहन समेत दिँदा समेत कर्मचारी आउने सुरसार छैन् । तर पनि ग्रामिण क्षेत्रमा विभिन्न् खाले विरामीहरु बढ्दै गएकाले १५ शैयाको अस्पताल निर्माणलाई अघि बढाइएको छ । जसका लागि ५ हजार बर्गमिटर जग्गा आवश्यक पर्ने देखिन्छ । यसका लागि निशुल्क जग्गा उपलव्धका लागि स्थानीय बासीसँग छलफल भइरहेको उनले बताए ।