नर्स र अन्य स्वास्थ्यकर्मीहरूबिना, हामी प्रकोप विरुद्धको लडाई जित्न सक्दैनौं-डब्लुएचओ

जनस्वास्थ्य सरोकार, काठमाडौं । आधुनिक नर्सिङ्ग आन्दोलनकी जन्मदाता, दया र सेवाकी प्रतिमूर्ति फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेलको जन्मोत्सवका अवसर पारेर हरेक वर्ष मे १२ मा अन्तर्राष्ट्रिय नर्स दिवस मनाउने गरिएको छ । फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेलबाट महिलाहरूलाई नर्सिङ क्षेत्रमा लाग्ने र जाग्ने प्रेरणा प्राप्त भएको मानिन्छ । फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेलको जन्म १२ मे १८२० मा भएको थियो उहाँलाई आधुनिक नर्सिङ आन्दोलनकी जन्मदाता मानिन्छ । दया र सेवाकी प्रतिमूर्ति फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेललाई ‘द लेडी विद द ल्याम्प’ अर्थात ‘बत्ती लिएकी केटी’ भनेर पनि चिनिन्छ ।

फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेलको जन्म एक समृद्ध र उच्चवर्गीय बेलायती परिवारमा भएको थियो । तर उच्च घरानामा जन्मेकी फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेलले बिरामीको सेवा गर्ने बाटो छान्नुभयो । परिवारभित्र विरोध हुँदाहुँदै पनि १८४५ देखि उहाँले अभावग्रस्त मानिसहरूको सेवा शुरु गर्नुभयो । डिसेम्बर १८४४ मा उहाँले चिकित्सा सेवा सुधार्ने कार्यक्रम ल्याउनुभयो ।

फ्लोरेन्सले क्रिमिया युद्धमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउनुभएको थियो । अक्टोबर १८५४ मा उहाँले ३८ महिलाहरूको एउटा दल तयार गरी घाइतेको सेवामा टर्की पठाउनुभएको थियो । यसै समयको सेवाका कारण बत्ती लिएकी केटी अर्थात् लेडी विथ द ल्याम्प उपाधिबाट उहाँलाई सम्मानित गरिएको थियो । पहिलेको समयमा घाइते, दुःखी, रोगी आदिलाई सहयोग गर्ने र तिनको सेवा सुश्रुसा गर्ने कार्य उतिसारो हुँदैनथ्यो । त्यसमा पनि उच्च घरानिया मानिसले नर्सिङको काम गर्न त बर्जित अर्थात जात जाने किसिमको काम ठानिन्थ्यो ।

फ्लोरेन्सले त्यसबेलाको पुरातनवादी सोचलाई चिर्दै नयाँ युगको सुरूवात् गर्नुभएको थियो । उहाँ आफ्ना कोही स्याहार्ने नभएका घाइतेहरूको सेवा गर्नुहुन्थ्यो । उहाँले तिनलाई दिएको स्पर्श तथा ढाडसले जादूको शक्ति पैदा गर्दथ्यो । बिरामीको उपचार गर्ने चिकित्सकहरू घर फर्किसकेपछि पनि रातको अँध्यारोमा फ्लोरेन्स सेवामा जुटिरहनुहुन्थ्यो । रातभर जागृत बसेर हातमा लालटिन लिई सेवामा तत्पर रहने भएकाले नै उहाँलाई लेडी विथ द लेम्प बाट सम्मान गरिएको हो ।

युद्धका घाइतेको सेवा गर्दागर्दै उहाँलाई गम्भीर संक्रमणले समात्थ्यो । तर उहाँ कहिले पनि विचलित हुनुभएन । सन् १८५९ मा फ्लोरेन्सले सेन्ट थोमस अस्पतालमा एक नाइटिङ्गेल प्रक्षिक्षण विद्यालयको स्थापना गर्नुभयो । यसैबेला उहाँले नोट्स अन नर्सिङ पुस्तक लेख्नुभयो । जीवनको बाँकी समय उहाँले नर्सिङको कार्य बढाउने र यसलाई आधुनिक रूप दिनमा व्यतित गर्नुभयो । सन् १८६९मा उहाँलाई महारानी भिक्टोरियाले रोयल रेडक्रस सम्मानबाट सम्मानित गर्नुभएको थियो । ९० वर्षको उमेरमा १३ अगस्ट १९१० मा फ्लोरेन्सको निधन भएको थियो ।

फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेलको जन्मोत्सवका अवसरमा अन्तर्राष्ट्रिय नर्स दिवस मनाउन थालिएको हो । विश्व स्वास्थ्य संगठनले अन्तर्राष्ट्रिय नर्स दिवसका अवसरमा स्वास्थ्य सेवाको निरन्तरतामा रहेका नर्सहरूको महत्वलाई प्रकाश पार्दै बिरामीको सेवामा पुर्याएको महत्वपूर्ण योगदानप्रति धन्यवाद दिएको छ ।

२०० औं अन्तर्राष्ट्रिय नर्स दिवस २०२० मा ‘विश्व स्वास्थ्यका लागि नर्सिङ्ग’ भन्ने विश्वव्यापी नारा  छ । ऐतिहासिक रूपमा आज नर्सहरू महामारी र महामारीको बिरूद्ध अग्रणी छन् । उनीहरुले बिरामीहरुको सम्मानजनक उपचार र हेरचाह प्रदान गर्दै आएका छन् । उनीहरु बिरामीको हेरचाह गर्ने पहिलो हेल्थ प्रोफेसनल हुन । उनीहरुको बिरामीको प्रारम्भिक मूल्यांकन, हेरचाह र उपचार महत्वपूर्ण भूमिका रहन्छ ।

विश्वका सबै स्वास्थ्यकर्मीहरूको तुलनामा आधा भन्दा बढी नर्सहरूको जिम्मेवारी हुन्छ । विश्व्यापी रुपमा नर्सहरुको अहिले पनि अभाव छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार, विशेषगरी कम र मध्यम आय भएका देशहरुमा अहिले पनि ५.९ मिलियन नर्सहरुको आवश्यकता छ ।

कोविड १९ महामारीमा नर्सहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन् । डब्लुएचओले भनेको छ —‘नर्स र अन्य स्वास्थ्यकर्मीहरूबिना, हामी प्रकोप विरुद्धको लडाई जित्न सक्दैनौं र दिगो विकास लक्ष्यहरू र वल्डलाइड हेल्थ कभरेज हाँसिल गर्न सक्दैनौं ।’