चिसो बढेसँगै बढ्दै मौसमी फ्लु र जाडोका रोग

नेपाल हेल्थ न्युज, काठमाडौं । तराईदेखि पहाडसम्म चिसो बढ्दै जाँदा अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थामा मौसमी फ्लु, टाउको दुखाइ, खोकी, ज्वरो, सासप्रश्वासका समस्या र मांसपेशी दुखाइ लिएर आउने बिरामीको सङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। चिकित्सकहरूका अनुसार जाडो मौसमले शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली, रक्तसञ्चार र श्वासप्रश्वास प्रणालीमा प्रत्यक्ष असर पार्ने भएकाले यो समयमा साना लक्षणलाई समेत हल्का रूपमा लिनु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

कोशी अस्पताल विराटनगरका वरिष्ठ फिजिसियन डा. रोशन खड्काका अनुसार जाडो मौसममा शरीरको तापक्रम घट्दा रक्तनली सङ्कुचित हुन्छन्, प्रतिरक्षा शक्ति कमजोर हुन्छ र भाइरस तथा ब्याक्टेरियाले सजिलै आक्रमण गर्ने वातावरण बन्छ। यही कारणले मौसमी फ्लु र अन्य संक्रमणजन्य रोगहरू बढ्छन्।

मौसमी फ्लु के हो ? किन जाडोमा बढी फैलिन्छ ?

मौसमी फ्लु इन्फ्लुएन्जा भाइरसबाट हुने श्वासप्रश्वाससम्बन्धी संक्रमण हो । विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) का अनुसार, चिसो र सुख्खा मौसममा इन्फ्लुएन्जा भाइरस लामो समयसम्म सक्रिय रहने भएकाले जाडोमा यसको संक्रमण दर उच्च हुन्छ।

डा. खड्का भन्नुहुन्छ, ‘जाडोमा मानिसहरू बन्द कोठामा बढी बस्छन्, झ्यालढोका कम खोलिन्छ, भिडभाड हुन्छ—यस्ता अवस्था भाइरस फैलिन अनुकूल हुन्छ।’

मौसमी फ्लुका प्रमुख लक्षण

• ज्वरो र जाडो लाग्नु
• टाउको दुखाइ
• नाक बग्ने वा बन्द हुने
• घाँटी दुख्ने
• सुख्खा खोकी
• शरीर दुखाइ र थकान
• बालबालिका र वृद्धमा बान्ता वा झाडापखाला पनि देखिन सक्छ

जाडो मौसममा देखिने अन्य  रोग
टाउको दुखाइ र माइग्रेन तापक्रममा अचानक परिवर्तन, चिसो हावा, डिहाइड्रेसन र भिटामिन (डी)को कमीका कारण जाडोमा टाउको दुखाइ र माइग्रेन बढ्ने चिकित्सकहरू बताउँछन् ।

साइनसाइटिस

नाक बन्द हुने, अनुहार भारी महसुस हुने, आँखाको वरिपरि दुख्ने—यी लक्षण जाडोमा सामान्य देखिन्छन्। एलर्जी र संक्रमण समयमै उपचार नगरे दीर्घरोगमा रूपान्तरण हुन सक्छ।

श्वासप्रश्वासका रोग

दम, सिओपिडी,  ब्रोंकाइटिस भएका बिरामी जाडोमा बढी प्रभावित हुन्छन्। चिसो हावाले श्वासनली सङ्कुचित हुँदा सास फेर्न गाह्रो हुन्छ।

जोर्नी र मांसपेशी दुखाइ

चिसोले मांसपेशी कडा बनाउने भएकाले घाँटी, काँध, ढाड र जोर्नी दुखाइ बढ्छ। वृद्धवृद्धामा गठिया बाथ झन् चर्किन्छ।

उच्च रक्तचाप र हृदय समस्या

जाडोमा रक्तनली सङ्कुचित हुँदा रक्तचाप बढ्ने जोखिम हुन्छ। यसले मुटु र मस्तिष्कघातको सम्भावना बढाउन सक्छ।

अनुसन्धानले के भन्छ ?

अन्तर्राष्ट्रिय मेडिकल जर्नल द ल्यानसेटमा प्रकाशित अध्ययन अनुसार, जाडो मौसममा इन्फ्लुएन्जा, निमोनिया र हृदयघातका कारण मृत्यु दर उल्लेख्य रूपमा बढ्ने देखिएको छ।

त्यसैगरी जर्नल अफ हेडेक एण्ड पेनमा प्रकाशित अनुसन्धानले तापक्रम घट्दा माइग्रेन ट्रिगर हुने सम्भावना २०–३० प्रतिशतसम्म बढ्ने उल्लेख गरेको छ।

नेपालमा गरिएको केही सीमित अध्ययनले पनि जाडो मौसममा अस्पताल भर्ना हुने बिरामीमध्ये ठूलो हिस्सा मौसमी फ्लु, श्वासप्रश्वास समस्या र रक्तचापसम्बन्धी रोगी हुने देखाएको छ।

को बढी जोखिममा छन् ?

चिकित्सकहरूका अनुसार जाडो मौसममा निम्न समूह उच्च जोखिममा पर्छन्—

• वृद्धवृद्धा
• बालबालिका
• गर्भवती महिला
• दीर्घरोगी (दम, मधुमेह, मुटु, मिर्गौला रोगी)
• उच्च रक्तचाप भएका व्यक्ति
• लामो समय मोबाइल, कम्प्युटर प्रयोग गर्ने
• धूम्रपान गर्ने

कहिले चिकित्सक कहाँ जानुपर्छ ?

डा. खड्का चेतावनी दिनुहुन्छ—‘ज्वरो तीन दिनभन्दा बढी रहिरहने, सास फेर्न गाह्रो हुने, लगातार टाउको दुख्ने, बान्ता आउने, छाती दुख्ने वा औषधिले पनि निको नहुने लक्षण देखिएमा ढिलाइ नगरी अस्पताल जानुपर्छ।’

बच्न के गर्ने ? चिकित्सकका सुझाव

• दैनिक जीवनशैलीमा अपनाउनुपर्ने सावधानी
• प्रशस्त न्यानो पानी पिउने
• घाँटी, कान र टाउको न्यानो कपडाले छोप्ने
• बिहानको घाम ताप्ने (भिटामिन (डी)का लागि)
• लामो समय एउटै आसनमा नबस्ने
• घाँटी र काँधको हल्का व्यायाम गर्ने
• भिडभाडमा मास्क प्रयोग गर्ने
• हात साबुनपानीले बारम्बार धुने
• खानपानमा ध्यान
• तातो झोलिलो खाना
• फलफूल, सागसब्जी
• भिटामिन (सी) र (डी) युक्त खाना
• धूम्रपान र मदिरा सेवन कम गर्ने

जाडो मौसम आफैंमा रोग होइन, तर लापरबाही गरिएमा यो धेरै रोगको कारण बन्न सक्छ। मौसमी फ्लु, टाउको दुखाइदेखि लिएर गम्भीर श्वासप्रश्वास र हृदयसम्बन्धी समस्यासम्म जाडोमा देखिन सक्छन्। चिकित्सकहरू भन्छन्—समयमै सचेत भए जाडोका अधिकांश रोग रोकथाम र नियन्त्रण सम्भव छ। सानो लक्षणलाई पनि गम्भीरतापूर्वक लिँदै स्वस्थ जीवनशैली अपनाउनु नै जाडो मौसममा स्वास्थ्य सुरक्षित राख्ने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हो।