गृहपृष्ठ
मानसिक स्वास्थ्य

किन लाग्छ मानसिक रोग ?

नेपाल हेल्थ न्युज

शुक्रबार, कात्तिक १५, २०७६

depression teen girl cried lonely isolated on white

बोली, चेतना, भावना, विचार, स्मृति, स्मरणशक्ति आदिजस्ता मानव मस्तिष्कले गर्ने कार्यमा गडबडी हुनुलाई सामान्यतया मानसिक रोग भनिन्छ । यदि, कुनै व्यक्तिको सामान्य व्यवहार परिवार र समाजलाई असर गर्ने खालको छ भने त्यो मानसिक रोगका कारणले हो । नेपालमा मानसिक रोगीको अवस्थाबारे इन्टरनेसनल मेन्टल हेल्थ नामक संस्थाले हालै सर्वेक्षण सुरु गरेको छ । योभन्दा अघि सरकारी स्तरबाट कुनै पनि सर्वेक्षण भएका छैनन् । तर, नेपालमा करिब २० देखि २५ प्रतिशत जनसंख्यामा कुनै न कुनै किसिमको मानसिक रोग भएको अनुमान गर्न सकिन्छ । लक्षण डिप्रेसन - असामान्य व्यवहार गर्ने, झर्किने, नकारात्मक सोच बढी आउने, दिमागले राम्रोसँग काम गर्न नसकेको जस्तो लाग्ने, दिक्क लाग्ने, रुन मन लाग्ने, काममा मन नलाग्ने आदि डिप्रेसनका लक्षण हुन् । डिप्रेसन बढ्दै गएमा आत्महत्या गर्ने सोचाइसम्म आउने, आफ्नो ख्याल राख्न छाड्ने अर्थात् कुनै कुरामा ध्यान नदिने, एक्लै बस्नेजस्ता लक्षण देखिन्छन् । एन्जाइटी डिसअर्डर - एन्जाइटीका बिरामीमा डर लाग्ने, तर्सिने, विनाकारण झसंग हुने, जिउमा कम्पन हुने, सास फेर्न गाह्रो हुने, पसिना आउने हुन्छ । त्यस्तै, निद्रा नलाग्ने, छटपटी हुने, कामको वेलामा विभिन्न खालका डर महसुस हुने हुन्छ । मानसिक असन्तुलन - मानसिक असन्तुलन कडा खालको मानसिक रोग हो । मानसिक असन्तुलन भएका व्यक्ति ठूलो स्वरमा बोल्ने, अत्यधिक रिसाउने, तोडफोड गर्ने, अनावश्यक शंका गर्ने र घमण्डी देखिने हुन्छन् । आफूलाई मानसिक रोग लागेको वास्तविकता बिरामीलाई थाहा नहुनु र कानमा कुनै किसिमको आवाज सुन्नु आदि कडा मानसिक रोगका लक्षण हुन् । कारण - मानसिक रोगका विभिन्न कारण छन् । जसमध्ये वंशाणुगत गुणबाट पनि कतिपयमा मानसिक रोग देखा पर्छ । - पारिवारिक वातावरण मानसिक रोगको अर्को कारण हो । परिवारका सदस्यबीच कलह भइरहने भएमा बच्चाहरूमा यसको नकारात्मक असर पर्ने हुन्छ । बिस्तारै उनीहरूमा विभिन्न किसिमको मानसिक रोग हुने सम्भावना उच्च रहन्छ । - दुर्घटनाबाट पर्न गएको मानसिक असरसँगै दीर्घरोगीमा पनि मानसिक रोग हुन सक्छ । - धेरै सोच्ने, अनावश्यक तनाव लिने मानिसमा समेत यसको असर देखिन्छ । - अत्यधिक मदिरा सेवन तथा राजनीतिक–सामाजिक परिवेशले समेत युवाहरूमा मानसिक असर परिहेको पाइन्छ । रोकथाम र उपचार - मानसिक रोग लाग्ने प्रमुख कारण तनाव व्यवस्थापन गर्न नसकेर हो । तसर्थ, तनावबाट टाढा रहने, सकारात्मक विचार, स्वस्थ जीवनशैली अपनाउने, व्यायाम गर्ने, कुलतमा नलाग्ने गरेमा दिमागमा पर्ने असरबाट बच्न सकिन्छ । - मानसिक रोगका लक्षण देखा परेमा चिकित्सकसँग सल्लाह लिन जरुरी छ । रोग प्रारम्भिक चरणमै भएमा सामान्य परामर्शबाटै उपचार सम्भव छ । - यसबाहेक औषधि सेवन, विद्युतीय चिकित्सा पद्धतिलगायत अन्य किसिमबाट पनि उपचार गर्न सकिन्छ । (मानसिक रोग विशेषज्ञ डा. रितेश थापा रिदम न्युरोसाइकियाट्री हस्पिटल एन्ड रिसर्च सेन्टरमा कार्यरत हुनुहुन्छ । )

प्रकाशित मिति: शुक्रबार, कात्तिक १५, २०७६