किन मानिसहरू आत्महत्या गर्न बाध्य हुन्छन् ?

नेपाल हेल्थ न्युज, काठमाडौं । मानव जीवन स्वभावतः बाँच्ने चाहना र मृत्युको भयबीच अघि बढ्छ। जीवन लम्ब्याउने प्रयास, उपचार खोज्ने जिद्द र कठिन रोगसँग संघर्ष गर्ने मानवीय प्रवृत्ति एकातिर देखिन्छ भने, अर्कोतिर निराशा र मानसिक तनावका कारण केही व्यक्तिले आत्महत्याजस्तो गम्भीर कदम रोज्ने गरेको तथ्य सार्वजनिक तथ्याङ्कहरूले देखाएका छन्।

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार प्रत्येक वर्ष लाखौं मानिसले आत्महत्याका कारण ज्यान गुमाउने गरेका छन्। विशेषगरी १५ देखि २९ वर्ष उमेर समूहमा आत्महत्या प्रमुख मृत्यु कारणमध्ये एकका रूपमा रहेको विभिन्न अध्ययनले देखाउँछ।

नेपालमा पनि आत्महत्याको अवस्था चिन्ताजनक देखिन्छ। प्रहरी तथ्याङ्कअनुसार प्रत्येक वर्ष हजारौँ व्यक्तिले आत्महत्या गर्ने गरेका छन्। विशेषगरी मानसिक तनाव, आर्थिक समस्या, सामाजिक दबाब र दीर्घ रोगजस्ता कारणहरू यससँग जोडिएको पाइएको छ।

मुख्य कारणहरू

विशेषज्ञहरूका अनुसार आत्महत्या एकै कारणले नभई विभिन्न मनोसामाजिक र स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्याहरूको संयुक्त परिणाम हो। प्रमुख कारणहरूमा समावेश छन्ः

• दीर्घकालीन उदासीनता र डिप्रेसन
• रक्सी तथा लागूऔषधको दुरुपयोग
• दीर्घ रोग र शारीरिक असहायता
• पारिवारिक विछोड र सामाजिक अलगाव
• बेरोजगारी र आर्थिक संकट
• गम्भीर मानसिक स्वास्थ्य समस्या

विशेषज्ञहरूका अनुसार धेरैजसो अवस्थामा आत्महत्याको सोच स्थायी नभई अस्थायी मानसिक संकटको परिणाम हुने गर्छ।

चेतावनी संकेतहरू

अध्ययनहरूले देखाएअनुसार आत्महत्याको जोखिममा रहेका व्यक्तिहरूले केही संकेतहरू देखाउन सक्छन्। तीमध्ये 

• निरन्तर निराशा र रुचि हराउनु
• सामाजिक रूपमा अलग बस्नु
• भावनात्मक अस्थिरता
• अचानक व्यवहार परिवर्तन
• भविष्यप्रति आशा नदेखाउनु
• आफ्ना व्यक्तिगत वस्तुहरू अरूलाई बाँड्ने जस्ता व्यवहार

विशेषज्ञहरूका अनुसार १० मध्ये ८ व्यक्तिले आत्महत्याअघि कुनै न कुनै संकेत दिने गरेका हुन्छन्।

गलत धारणा र वास्तविकता

आत्महत्याबारे समाजमा विभिन्न भ्रमहरू रहेको देखिन्छ। केही मानिसहरूले यस विषयमा कुरा गर्दा झन प्रेरणा मिल्छ भन्ने धारणा राख्ने गरे पनि मानसिक स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार सहानुभूति र खुला संवादले जोखिम घटाउन मद्दत गर्छ।

त्यस्तै, आत्महत्या गर्ने व्यक्ति कमजोर वा स्वार्थी हुन्छ भन्ने धारणा पनि गलत भएको विज्ञहरूको भनाइ छ। आत्महत्या प्रायः गम्भीर मानसिक संकटको परिणाम हुने उनीहरू बताउँछन्।

रोकथाम र सहयोग

विशेषज्ञहरूका अनुसार आत्महत्या पूर्ण रूपमा रोकथाम गर्न सकिने समस्या हो। जोखिममा रहेका व्यक्तिहरूलाई सहयोग गर्न

• ध्यानपूर्वक सुन्ने र बुझ्ने
• भावनात्मक समर्थन दिने
• आलोचना नगर्ने
• विश्वासिलो सम्बन्ध कायम गर्ने
• आवश्यक परेमा मानसिक स्वास्थ्य सेवामा लैजाने

जस्ता उपाय प्रभावकारी हुने बताइन्छ। मानसिक स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार आत्महत्याको जोखिममा रहेका व्यक्तिसँग खुला र संवेदनशील संवादले ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ।