मुटुबारे डा. मन बहादुर के.सी. को सुझाव

औषधि सेवनमा हेलचेक्र्याइँ नगरौं
नियमित औषधि खान बिर्सन हुँदैन । कतिपय बिरामीहरुलाई एक डोज औषधि मिस गर्दा पनि पक्षघात, हृदयघात भएको छ । औषधि नपाएर, जचाँएर मात्र खाने भनेर दुइ हप्तादेखि महिना दिनसम्म छोड्दा पनि केही नभएर आउने पनि छन् । तर, औषधि सेवनमा हेलचेक्र्याइँ गर्नुहुँदैन ।

नराम्रो लत छोड्नुहोला
मेरो प्राक्टिसका क्रममा सुर्तिजन्य पदार्थ, मदिरा सेवन गर्नेहरुको नाम नोटमा लेखेर राख्छु । फलोअपमा आउँदा सोध्ने गर्छु । कतिले छोडेँ भनेर ढाँट्छन् । यस्ता व्यक्तिलाई अर्को पटक आउँदा घरपरिवारको एउटा साथी लिएर आउनुस् भन्छु ।

कतिपय बिरामी एकपटक बुझाएपछि आफ्नो बानी सुधार्ने प्रयास गर्छन् । सुर्तिजन्य पदार्थ, मदिराको लत लागेपछि छोड्न गाह्रो हुन्छ । केहीले प्रयास नै गर्दैनन् । कसैले प्रयास गरेपनि छाड्न सक्दैनन् ।

आफूले सेवन गर्ने औषधिको गुणस्तर ख्याल गर्नुहोस्
अहिले पनि नेपालका सबै मानिस आर्थिक दृष्टिले सक्षम र सबल छैनन् । कतिलाई स्वास्थ्य बीमाको औषधिले निकै भरथेग गरेको हुनसक्छ । स्वास्थ्य भन्दा ठूलो केही छैन । बीमाले दिएको औषधिले काम नगरेमा जोहो गरेरै भएपनि किनेर खानुस् । बीमाले दिएको औषधि कम्पनि स्थापित कम्पनीको हो होइन, कस्तो खालको औषधि हो भनेर क्रसचेक गर्नुपर्छ । स्थापित कम्पनीको नाम चलेकै औषधि हो भने भने लिनुस् । उच्च रक्तचाप, मधुमेह नियन्त्रणमा आएमा त्यस प्रकारका औषधिलाई निरन्तरता दिन सकिन्छ । दम, नशा सम्बन्धि पार्किन्सनिज्म भएका बिरामीले बिमाको औषधि खाएर निको नभएमा अन्य औषधि म्यानेज गर्नुपर्छ ।

डाक्टरको सल्लाहअनुसार फलोअपमा बसको राम्रो
औषधि खाएर राम्रो अनुभव गरेका र स्वास्थ्य अवस्था सामान्य भएका बिरामीले वर्षमा एकपटक जाँच गराउन सल्लाह दिन्छु । अप्ठेरो भएमा जुनसुकै समयमा पनि आउन सकिन्छ । गम्भीर रोग भएकाहरुले डाक्टरको सल्लाहअनुसार फलोअपमा बस्नुपर्छ । बिरामीको रोगको गम्भिरता, रोगको अवस्था र उसलाई अप्ठ्यारो भएनभएको कुरालाई ख्याल गरेर फलोअपको समय दिने गर्छु ।

वर्षमा एकपटक नियमित जाँच गराउनुहोस्
उच्च रक्तचाप र मधुमेह भएका व्यक्तिहरुले कम्तिमा वर्षमा एकपटक रगतको मात्रा, मिर्गौलाको काम (क्रियाटिनिन जाँच), लिपिड प्रोफाइल र आवश्यकता अनुसार सुगरको जाँच गराउनुपर्छ । लक्षण र रोगको स्टेजको आधारमा थप मुटुको जाँच, पेटको अल्ट्रासाउन्ड गर्नुपर्ने हुनसक्छ ।

तनाव व्यवस्थापन गर्न नभूल्नुहोला
तनावले रक्तचाप बढाउँछ । तनावले रक्तचाप बढाएमा पहिला तनाव व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । यसलाई जीवनपद्धति सुधार भनिन्छ ।

यदि प्रेसर नियन्त्रणमा नआएमा औषधि सेवन गर्नुपर्छ । अन्यथा मिर्गौला, आँखा, मुटु, मस्तिष्क सबै अंग बिगार्नसक्छ ।

उच्चरक्तचापका बिरामीले खानपानमा ध्यान दिनुपर्छ
सन्तुलित भोजन सबैका निम्ति एउटै हो । नुन, चिल्लो बढी नभएको, सागपात, फाइबर– रेशायुक्त खाना, होल ग्रेन (मकैको च्याख्ला, ब्राउन राइस, गुहँको च्याख्ला, जहुँको ढिडो) आदि खान सकिन्छ । घ्यू हालेको, झुटेको भात, तारेको मासु स्वास्थ्यवद्र्धक खानेकुरामा पर्दैनन् । बोसो, छाला, भित्री अंग नभएको राम्रोसँग पकाएको मासु खान सकिन्छ । पशुको भन्दा कुखुरा, हाँस आदि मासु स्वास्थ्यका लागि राम्रो ठहरिन्छ ।