मांसपेशीलाई नै नष्ट गर्ने बाथ: जब शरीर आफैंसँग लड्न थाल्छ

५६ वर्षीया माया श्रेष्ठ (नाम परिवर्तन) ले शरीरमा थकाइ, कमजोरी र सामान्य दुखाइ महसुस गर्दा उनले उमेरको असर ठानिन् । तर समस्या विस्तारै गम्भीर बन्दै गयो । भ-याङ चढ्न, बस्न उठ्न र कपाल कोर्न समेत मुस्किल हुन थाल्यो । धेरै जाँचपछिको नतिजाले देखायो — उनी ‘इन्फ्लामेटरी मायोसाइटिस’ भन्ने दुर्लभ मांशपेसीको बाथ रोगबाट पीडित थिइन् ।
 

रोग जुन शत्रु होइन, शरीर आफैं हो
मायोसाइटिस एक अटोइम्युन रोग हो । यसमा शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक प्रणालीमा गडबडी भइदिन्छ र आफ्नै मांसपेशीमाथि आक्रमण गर्छ । विशेषगरी थाइ र आर्मको मांसपेशी सबैभन्दा पहिले प्रभावित हुन्छन् । रोगका केही रूपहरूमा छालामा रातो वा बैजनी रंगका र्यासेस, हातमा ‘मेकानिक्स ह्यान्ड्स’ जस्ता दाग देखिन सक्छन् । यो केवल मांसपेशीसँग मात्र जोडिएको हुँदैन, श्वासप्रश्वास, मुटु र फोक्सो समेत जोखिममा पर्न सक्छ । मायोसाइटिस वयस्कहरूमा बढी देखिन्छ । ‘इन्क्लुजन बडी मायोसाइटिस’ जस्ता भेरियन्टहरू उमेर ढल्किएपछि देखा पर्न सक्छन् ।

कारण एक होइन, तर जटिल छ
यस रोगको कारण पूर्णरूपमा प्रस्ट छैन । तर अटोइम्युन गडबडी, वंशानुगत जोखिम र वातावरणीय कारक मिलेर यो सक्रिय हुने विश्वास गरिन्छ । शरीरको इम्युन प्रणालीले आफैंलाई नै बाह्य तत्व ठान्ने समस्याकै उपज हो मायोसाइटिस ।
 

सकारात्मक निदानः समयमै थाहा पाए उपचार सजिलो
शुरूवाती चरणमा सामान्य स्टेरोइडको सानो मात्रा पर्याप्त हुन सक्छ । तर रोगले भित्री अंगमा असर पु-याइसकेको अवस्थामा इम्युनोसप्रेस औषधि, अस्पताल भर्ना र दीर्घकालीन उपचार आवश्यक पर्छ । त्यसैले रोग चाँडै पत्ता लागेमा बिरामीको जीवनशैली सामान्य राख्न सकिन्छ । ढिलाइ भयो भने उपचार जटिल र खर्चिलो हुन्छ ।

खानपान र व्यायामः रोग नियन्त्रणको आधार
यो रोग खानपानबाट उत्पन्न नहुने भए पनि तौल नियन्त्रण र स्वस्थ जीवनशैली अत्यन्तै महत्वपूर्ण हुन्छ । चिल्लो, गुलियो, प्रशोधित खाना (जंकफुड) र चिसो खानेकुरा परहेज गर्नुपर्छ । पोषिलो खाना सबै खाँदा हुन्छ ।  शरीरको गुमेको शक्ति फिर्ता ल्याउन मांसपेशी स्ट्रेन्थनिङ र स्ट्रेचिङ व्यायाम अत्यावश्यक हुन्छ ।
 

पूरै निको हुन्छ त ?
रोगको निको हुने अवस्था रगतमा देखिएको एन्टिबडीमा निर्भर हुन्छ । साधारण एन्टिबडी भएमा रोग सजिलै नियन्त्रणमा आउन सक्छ । तर एमडीएफआई जस्ता एन्टिबडीको अवस्थामा रोगले भित्री अंगमा असर गरेर प्राणघातक बन्न सक्छ । निरन्तर सुख्खा खोकी, कमजोरी, वा श्वास फेर्न गाहो हुन थाल्यो भने तुरुन्त जाँच गर्नुपर्छ — मायोसाइटिसको संकेत हुन सक्छ ।
 

निष्कर्ष
मायोसाइटिस अझै पनि धेरैका लागि अपरिचित रोग हो । थकाइ, कमजोरी र सामान्य दुखाइ जस्ता संकेतहरूलाई हेलचेक्र्याईं गर्नु खतरनाक हुन सक्छ । समयमै रोगको पहिचान, उपचार र सही जीवनशैलीले यस रोगसँगको लडाइँलाई जित्न सकिन्छ । मायोसाइटिस विरुद्धको यो लडाइँ केवल बिरामीको मात्र होइन, सम्पूर्ण समाजको चेतनाको लडाइँ हो ।  

(डा. श्रेष्ठ काठमाडौंको रातोपुलस्थित नेशनल बाथरोग सेन्टरमा कार्यरत हुनुहुन्छ ।)