नेपालमा स्वास्थ्य क्षेत्रको मिश्रित प्रगति २०८१/८२ को प्रतिवेदन

नेपाल हेल्थ न्युज, काठमाडौं । सरकारले प्रकाशन गरेको आ.व. २०८१/८२ को राष्ट्रिय संयुक्त वार्षिक समीक्षा ‘न्जार’ प्रतिवेदनले नेपालमा स्वास्थ्य क्षेत्रका उपलब्धि र चुनौतीहरूलाई उजागर गरेको छ । रिपोर्ट अनुसार दिगो विकास लक्ष्य (एस–डी–जी) पूरा गर्ने क्रममा मिश्रित प्रगति देखिएको छ भने केही लक्ष्यमा परिमार्जन आवश्यक छ ।

स्वास्थ्य लक्ष्यमा सुधार आवश्यक

प्रतिवेदनमा मातृ मृत्यु अनुपात (एम–एम–आर) प्रति १ लाख जीवित जन्ममा ७० बाट १ सय १० र नवजात तथा पाँच वर्ष मुनिका बाल मृत्यु दर क्रमशः १२ बाट १५ र २० बाट २५ मा समायोजन गर्नुपर्ने सिफारिस गरिएको छ ।

आधारभूत अस्पताल र विशेषज्ञ सेवा विस्तार
सरकारले ६ सय ५७ स्थानीय तहमा आधारभूत अस्पताल स्थापना कार्यक्रमलाई प्राथमिकतामा राखेको छ । नोभेम्बर २०२५ सम्म ७३ अस्पताल निर्माण सम्पन्न भइसकेको छ भने ४ सय २७ वटाको निर्माण कार्य जारी छ । सरकारी अस्पतालहरूले कलेजो र मिर्गौला प्रत्यारोपण जस्ता जटिल शल्यक्रियाहरू सफलतापूर्वक सम्पन्न गरी देशमा उच्चस्तरीय स्वास्थ्य सेवामा आत्मनिर्भरता बढाएको छ ।

मानव संसाधन र शिक्षा सुधार
चिकित्सा शिक्षा आयोग ‘एम.ई.सी’ ले स्नातक र स्नातकोत्तर तहमा क्रमशः ८ हजार र २ हजार सिट उपलब्ध गराएको छ । स्वास्थ्यकर्मी १३ हजार भन्दा बढीलाई तालिम दिइएको छ भने नर्सहरूको न्यूनतम तलब रु. ३४ हजार ७३० मा निर्धारण गरिएको छ।

डिजिटल स्वास्थ्य र स्वास्थ्य डाटा व्यवस्थापन
‘हेल्थ फ्यासिलिटी रेजिस्ट्री, हेल्थ वर्कफोर्स रेजिस्ट्री’ (एच–एम–आई–एस) जस्ता डिजिटल प्लेटफर्महरूको अद्यावधिक जारी राखिएको छ । राष्ट्रिय स्वास्थ्य सर्वेक्षणका लागि स्वदेशी लगानी मार्फत स्वास्थ्य डेटा सङ्कलन गर्ने योजना बनाइएको छ ।

स्वास्थ्य वित्तीय चुनौतीहरू
स्वास्थ्य क्षेत्रमा बजेट विगत दशकमा पाँच गुणा बढे पनि राष्ट्रिय बजेटको १०% भन्दा कम रहेको छ । कुल स्वास्थ्य बजेटको ७२% सरकारी स्रोतबाट आएको छ । स्वास्थ्य बीमा प्रणाली सीमित कभरेज, कम नवीकरण दर र अपर्याप्त भुक्तानीका कारण चुनौतीपूर्ण रहेको रिपोर्टमा उल्लेख छ ।

जनस्वास्थ्य र समुदाय स्वास्थ्य पहल
वीरगञ्ज हैजा (२०२५) र पोलियो (२०२४) प्रतिकार्यले आपतकालीन स्वास्थ्य व्यवस्थापनमा सुधार देखाएको छ । सडक दुर्घटना, आत्महत्या, र जलवायु परिवर्तनले स्वास्थ्य जोखिम बढाएकोमा प्रमाण आधारित पहल आवश्यक रहेको छ । ‘मेरो स्वास्थ्य, मेरो जिम्मेवारी’ कार्यक्रम अन्तर्गत ४ सय ११ स्थानीय तहमा नागरिक आरोग्य केन्द्र र १५ सय भन्दा बढी नागरिक आरोग्य समिति स्थापना गरी आयुर्वेद, योग र स्वस्थ जीवनशैली सेवाहरू प्रदान गरिएको छ ।