२७ महिनामा भक्तपुर क्यान्सर अस्पतालमा सेवाको दायरा विस्तारः बाल क्यान्सर उपचारदेखि अस्पताल डिजिटलाइजेसनसम्म

नेपाल हेल्थ न्युज, भक्तपुर । क्यान्सर उपचार भन्नासाथ धेरैको मनमा काठमाडौंका सीमित ठूला अस्पतालको तस्बिर आउँछ। अझ बालबालिकामा क्यान्सर देखिएपछि उपचारको आर्थिक भार र आवश्यक विशेषज्ञ सेवा प्राप्त गर्ने चुनौती परिवारका लागि थप कठिन बन्छ। यस्तो अवस्थामा भक्तपुर क्यान्सर अस्पतालले पछिल्लो समय आफ्नो सेवा विस्तार गर्दै क्यान्सर उपचारलाई थप सहज, व्यवस्थित र पहुँचयोग्य बनाउने प्रयास गरेको छ।

अस्पतालको यो सेवा विस्तार र संस्थागत सुधारको यात्रामा पछिल्लो २७ महिना कार्यकारी निर्देशकका रूपमा डा.उज्ज्वल चालिसेले नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्नुभयो। आफ्नो कार्यकाललाई फर्केर हेर्दा उहाँ केही उपलब्धिप्रति सन्तुष्ट हुनुहुन्छ भने केही योजना पूरा गर्न नसकेको स्वीकार पनि गर्नुहुन्छ ।

कार्यकारी निर्देशकको जिम्मेवारीबाट बाहिरिएपछि सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्नो अनुभव सार्वजनिक गर्दै डा.चालिसेले सीमित स्रोतसाधनका बाबजुद अस्पतालमा धेरै नयाँ सेवा सुरु गर्न सकिएको उल्लेख गर्नुभएको छ। उहाँका अनुसार, कार्यकालमा बिरामीको उपचार सहज बनाउनेदेखि अस्पतालको भौतिक पूर्वाधार, जनशक्ति र व्यवस्थापकीय प्रणाली सुधारसम्मका काम अघि बढाइएका छन्। उहाँको कार्यकालको सबैभन्दा महत्वपूर्ण उपलब्धिमध्ये एक हो—बालबालिकाको क्यान्सर उपचारलाई निःशुल्क बनाउने व्यवस्था र त्यसका लागि छुट्टै उपचार संरचना विकास गर्नु।

बाल क्यान्सर उपचारमा नयाँ सुरुवात

क्यान्सरबाट प्रभावित बालबालिकाको उपचार सामान्यतया लामो समयसम्म चल्न सक्छ। उपचारका क्रममा अस्पतालमा भर्ना, केमोथेरापी, सघन निगरानी र नियमित फलोअप आवश्यक पर्छ। आर्थिक अवस्था कमजोर भएका परिवारका लागि यस्तो उपचार ठूलो चुनौती बन्ने गरेको छ।

यही आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै भक्तपुर क्यान्सर अस्पतालमा बाल क्यान्सरका बिरामीका लागि छुट्टै पेडियाट्रिक अन्कोलोजी वार्ड स्थापना गरिएको छ। यससँगै डे केयर सेवा र पेडियाट्रिक इन्टेन्सिभ केयर युनिट (पीआईसीयू) को व्यवस्था पनि गरिएको छ।

१४ वर्ष सम्मका बालबालिकाको क्यान्सर उपचार निःशुल्क गर्ने व्यवस्था कार्यान्वयनमा आउनु यस अवधिको महत्वपूर्ण उपलब्धि भएको डा. चालिसेको भनाइ छ।

बाल क्यान्सर उपचारका लागि छुट्टै वार्ड र आवश्यक उपचार संरचना विकास हुनुले बालबालिकालाई वयस्क बिरामीसँगै एउटै व्यवस्थापनमा उपचार गर्नुपर्ने अवस्थालाई कम गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले बालमैत्री उपचार वातावरण निर्माण गर्नसमेत आधार तयार गरेको छ।

एकै अस्पतालमा थपिए २० भन्दा बढी नयाँ सेवा तथा सुविधा

डा. चालिसेको कार्यकालमा अस्पतालले उपचार सेवाको दायरा फराकिलो बनाउने उद्देश्यले विभिन्न नयाँ सेवा सुरु गरेको छ। अस्पतालमा पहिले उपलब्ध नभएका वा सीमित रूपमा सञ्चालनमा रहेका सेवाहरूलाई विस्तार गर्ने प्रयास गरिएको उहाँले बताउनुभएको छ ।

उहाँका अनुसार कार्यकालमा सुरु गरिएका प्रमुख सेवा तथा सुविधामा छुट्टै बाल अन्कोलोजी वार्ड, डे केयर विस्तार, नयाँ प्रयोगशाला भवन, स्तन क्यान्सर उपचार वार्ड, दन्त ओपीडी, फ्लो साइटोमेट्री, पूर्ण प्यानल इम्युनोहिस्टोकेमिस्ट्री (आईएचसी), ईआरसीपी, मनोवैज्ञानिक परामर्श सेवा, पल्मोनोलोजी सेवा र पल्मोनरी फङ्सन टेस्ट रहेका छन्।

त्यसैगरी, कार्डियोलोजी सेवा तथा इकोकार्डियोग्राम, पोषण तथा डाइटिसियन परामर्श, आकस्मिक फार्मेसी काउन्टर र जीवनको अन्तिम चरणमा रहेका बिरामीका लागि टर्मिनल केयर युनिट पनि सुरु गरिएको छ।

क्यान्सर उपचारमा शल्यक्रिया, रेडियोथेरापी र केमोथेरापी मात्र पर्याप्त हुँदैन। बिरामीमा देखिन सक्ने अन्य स्वास्थ्य समस्या, उपचारका क्रममा उत्पन्न हुने जटिलता, पोषणको अवस्था र मानसिक स्वास्थ्यलाई पनि उत्तिकै महत्व दिनुपर्छ। अस्पतालमा थपिएका यी सेवाले क्यान्सर बिरामीको समग्र उपचार व्यवस्थापनलाई सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

यसका अतिरिक्त अस्पतालमा नयाँ अपरेटिङ न्युरो माइक्रोस्कोप, पोर्टेबल एक्सरे मेसिन, विभिन्न नयाँ अल्ट्रासाउन्ड मेसिन र लिफ्ट जडान गरिएको छ। अस्पतालको ठोस फोहोर व्यवस्थापन प्रणालीलाई पनि इनहाउस अर्थात् अस्पतालभित्रै व्यवस्थापन गर्न सकिने गरी विकास गरिएको छ।

अस्पतालमा सेवाग्राही तथा आगन्तुकको आवागमन व्यवस्थित बनाउन भिजिटर पास प्रणालीसमेत सुरु गरिएको छ। नयाँ फ्याकल्टी थपेर विशेषज्ञ जनशक्तिको उपलब्धता बढाउने प्रयास पनि गरिएको डा. चालिसेले उल्लेख गर्नुभएको छ ।

सरकारीकरणपछि कर्मचारी व्यवस्थापनमा संस्थागत सुधार

भक्तपुर क्यान्सर अस्पतालको इतिहास उपचार सेवाको विस्तारसँग मात्र जोडिएको छैन। यसको संस्थागत संरचना र व्यवस्थापनमा पनि विभिन्न चरणमा परिवर्तन हुँदै आएको छ।

नेपाल अर्बुद निवारण संस्थाले विभिन्न व्यक्ति, निकाय र संघसंस्थाको सहयोगमा २०५३ सालमा स्थापना गरेको यो अस्पताल २०७७ सालमा नेपाल सरकारको गठन आदेशमार्फत सरकारीकरण भएको थियो।

सरकारीकरणपछि अस्पतालका स्थायी कर्मचारीलाई मन्त्रिपरिषद्को निर्णयमार्फत स्वतः स्थायी हुने प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो। कर्मचारीको सेवा तथा सुविधासम्बन्धी विनियमावली स्वीकृत भई जारी हुनु पनि संस्थागत सुधारको महत्वपूर्ण पक्ष हो।

डा. चालिसेका अनुसार बाँकी कर्मचारीको स्थायित्व र वृत्ति विकासका लागि कानुनी व्यवस्था निर्माण गर्ने काम अघि बढाइएको थियो। अब संगठन तथा व्यवस्थापन सर्वेक्षण (ओ एन्ड एम सर्भे) स्वीकृत भएपछि सोहीअनुसार पदपूर्ति गर्ने बाटो खुल्नेछ।

अस्पतालको व्यवस्थापनलाई आधुनिक र पारदर्शी बनाउने उद्देश्यले इलेक्ट्रोनिक मेडिकल रेकर्ड (ईएमआर) अर्थात् अस्पतालको डिजिटलाइजेसन प्रक्रिया पनि अन्तिम चरणमा पुगेको उहाँले बताउनुभएको छ ।

ईएमआर प्रणाली पूर्ण रूपमा कार्यान्वयनमा आएपछि बिरामीको स्वास्थ्य विवरण, उपचार इतिहास, परीक्षण रिपोर्ट र अन्य चिकित्सकीय अभिलेखलाई डिजिटल माध्यमबाट व्यवस्थापन गर्न सहज हुनेछ। यसले अस्पतालको सेवा प्रवाह र अभिलेख व्यवस्थापनलाई थप व्यवस्थित बनाउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।

प्रतिष्ठान मोडेल कि समिति मोडेल ?

भक्तपुर क्यान्सर अस्पतालको भविष्यको संस्थागत स्वरूप कस्तो हुने भन्ने विषय पनि अहिले चासोको विषय बनेको छ। करिब तीन दशकदेखि स्वायत्त रूपमा सञ्चालन हुँदै आएको संस्थाको कानुनी संरचना र व्यवस्थापन प्रणालीलाई समयअनुकूल बनाउनुपर्ने आवश्यकता रहेको डा.चालिसेको बुझाइ छ।

अस्पतालको कानुन संशोधन गरेर स्थायी चिकित्सकलाई कार्यकारी निर्देशक हुन नपाउने व्यवस्था गरिएको सन्दर्भमा भविष्यमा अस्पताललाई प्रतिष्ठान मोडेलमा रूपान्तरण गर्ने कि समिति मोडेलमै अघि बढाउने भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण रहेको उहाँले उल्लेख गर्नुभएको छ ।

प्रतिष्ठान मोडेलमा जाँदा शैक्षिक, अनुसन्धान र विशेषज्ञ सेवा बिस्तारको सम्भावना रहन्छ भने समिति मोडेलले संस्थाको विद्यमान व्यवस्थापन संरचनालाई निरन्तरता दिन सक्छ। त्यसैले अस्पतालको दीर्घकालीन विकासका लागि कुन संरचना उपयुक्त हुन्छ भन्ने विषयमा स्पष्ट नीतिगत निर्णय आवश्यक देखिन्छ।

जग्गा प्राप्तिको प्रयासमा अवरोध, फेरि सुरु हुँदै प्रक्रिया

अस्पतालको सेवा विस्तारका लागि आवश्यक भौतिक पूर्वाधार विकास गर्न जग्गा प्राप्ति अर्को महत्वपूर्ण चुनौती हो। बिरामीको चाप र उपचार सेवाको बढ्दो आवश्यकताका कारण अस्पताल विस्तार गर्नुपर्ने अवस्था छ। यही आवश्यकतालाई ध्यानमा राखेर जग्गा प्राप्तिसम्बन्धी फाइल अन्तिम चरणमा पुर्‍याई २०८२ भदौ १९ गते मन्त्रालयमा पेस गरिएको डा.चालिसेले बताउनुभएको छ ।

तर, २०८२ भदौ २३ र २४ गतेको जेनजी आन्दोलनका क्रममा सम्बन्धित मन्त्रालयको भवनमा आगलागी भएपछि जग्गा प्राप्तिको प्रक्रिया प्रभावित भयो। यसअघि अघि बढाइएको प्रयास नै अवरुद्ध भएपछि उक्त काम पुनः नयाँ प्रक्रियाबाट सुरु गर्नुपर्ने अवस्था आएको उहाँको भनाइ छ।

अस्पताल विस्तारका लागि जग्गा प्राप्ति  भौतिक संरचना थप्ने विषय मात्र होइन। यसले भविष्यमा शय्या संख्या, विशेषज्ञ सेवा, उपचार उपकरण र बिरामीमैत्री पूर्वाधार विस्तारको सम्भावनासमेत निर्धारण गर्नेछ।

एसपीईसीटी सिटी र डेक्सा स्क्यानको प्रतीक्षा

अस्पतालको सेवा विस्तारसँगै अत्याधुनिक परीक्षण प्रविधि थप्ने प्रयास पनि अघि बढाइएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए) सँग अनुदानमा माग गरिएको एसपीईसीटी सिटी  र डेक्सा स्क्यान उपकरण प्राप्त हुने निश्चित भएको डा. चालिसेले उल्लेख गर्नुभएको छ ।

एसपीईसीटी सिटीले शरीरका विभिन्न अंग तथा तन्तुहरूको कार्यात्मक अवस्थाबारे जानकारी दिन सहयोग गर्छ। विशेषगरी क्यान्सरको पहिचान, रोग फैलिएको अवस्था मूल्यांकन तथा उपचारपछिको अनुगमनमा यसको उपयोग हुन सक्छ।

त्यस्तै, डेक्सा स्क्यानले हड्डीको घनत्व परीक्षण गर्छ। क्यान्सरका केही बिरामीमा उपचारका क्रममा हड्डी कमजोर हुने जोखिम रहने भएकाले यस्तो परीक्षण उपयोगी हुन सक्छ। यी उपकरण अस्पतालमा उपलब्ध भएपछि बिरामीले थप विशिष्टीकृत परीक्षण सेवा प्राप्त गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

नेतृत्व फेरियो, सेवामा निरन्तरता रहने प्रतिबद्धता

२७ महिना कार्यकारी निर्देशकको जिम्मेवारी सम्हाल्नुभएका डा. चालिसेले आफ्नो कार्यकालमा सहयोग गर्ने तत्कालीन नेतृत्व, कर्मचारी, चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मी, शुभेच्छुक तथा विभिन्न निकायप्रति आभार व्यक्त गर्नुभएको छ ।

निमित्त कार्यकारी निर्देशकका रूपमा जिम्मेवारी सम्हालेदेखि मन्त्रिपरिषदबाट नियुक्ति पाउँदासम्म सहयोग गर्ने सबैप्रति उहाँले धन्यवाद दिनुभएको छ । तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र स्वास्थ्य तथा जनसंख्यामन्त्री प्रदीप पौडेलप्रति पनि उहाँले विशेष आभार व्यक्त गर्नुभएको छ ।

आफ्नो कार्यकालमा केही काम सम्पन्न भएको, केही कामको सुरुवात भएको र केही योजना पूरा गर्न नसकिएको उहाँको स्वीकारोक्ति छ। तर, बिरामी तथा सेवाग्राहीका समस्या समाधानमा प्रत्यक्ष भूमिका निर्वाह गर्न पाउनु नै आफ्नो कार्यकालको सबैभन्दा ठूलो आत्मसन्तुष्टि भएको उहाँले बताउनुभएको छ ।

नवनियुक्त कार्यकारी निर्देशक डा. निराजन सुवेदीलाई बधाई दिँदै उहाँले युवा चिकित्सकको ऊर्जा र अस्पतालको गौरवपूर्ण इतिहासले संस्थालाई थप उचाइमा पुर्‍याउने विश्वास व्यक्त गर्नुभएको छ । 

कार्यकारी निर्देशकको जिम्मेवारीबाट बाहिरिए पनि डा. चालिसे अस्पतालबाट टाढिनुहुने छैन । उहाँ रेडिएसन अन्कोलोजिस्टका रूपमा निरन्तर भक्तपुर क्यान्सर अस्पतालमै रहेर बिरामीको उपचारमा संलग्न रहनुहुनेछ । 

उपलब्धिलाई संस्थागत बनाउने चुनौती

भक्तपुर क्यान्सर अस्पतालको पछिल्लो २७ महिनाको यात्रालाई हेर्दा सेवा विस्तार, पूर्वाधार विकास, कर्मचारी व्यवस्थापन र डिजिटल प्रणाली निर्माणका क्षेत्रमा विभिन्न प्रयास भएको देखिन्छ। तर, नयाँ सेवा सुरु हुनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। ती सेवा नियमित, गुणस्तरीय र सबै बिरामीको पहुँचमा पुग्ने गरी सञ्चालन हुनु अझ महत्वपूर्ण हुन्छ।

बाल क्यान्सर उपचारको निःशुल्क व्यवस्थालाई दिगो बनाउनु, विशेषज्ञ जनशक्तिको पर्याप्तता सुनिश्चित गर्नु, जग्गा प्राप्ति र अस्पताल विस्तारलाई निष्कर्षमा पुर्‍याउनु, ईएमआर प्रणाली पूर्ण कार्यान्वयन गर्नु तथा नयाँ उपकरण सञ्चालनका लागि दक्ष जनशक्ति र आवश्यक बजेट सुनिश्चित गर्नु अस्पतालका आगामी प्राथमिकता हुनुपर्ने देखिन्छ।

अस्पतालको नेतृत्व परिवर्तनसँगै सुरु भएका योजनाको निरन्तरता र संस्थागत स्वामित्व कायम राख्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।

कुनै पनि अस्पतालको सफलता नेतृत्वमा रहने व्यक्तिको कार्यकालले मात्र निर्धारण गर्दैन। त्यहाँ स्थापित सेवा, प्रणाली, जनशक्ति र बिरामीले प्राप्त गर्ने उपचारको गुणस्तरले त्यसको वास्तविक सफलता मापन गर्छ।

डा. चालिसेको २७ महिने कार्यकालले भक्तपुर क्यान्सर अस्पतालमा केही नयाँ सेवा र संरचनाको जग तयार गरेको छ। अब ती उपलब्धिलाई दिगो बनाउँदै अस्पताललाई थप सक्षम, विश्वसनीय र सर्वसाधारणको पहुँचमा पुग्ने क्यान्सर उपचार केन्द्रका रूपमा विकास गर्नु नयाँ नेतृत्वको मुख्य जिम्मेवारी हुनेछ।