साइकोसिसदेखि डिप्रेसनसम्मः मस्तिष्कको मौन युद्ध

 मानसिक रोग कसरी चिन्न सकिन्छ ?
 मानसिक रोग भनेको मस्तिष्क तथा मानसिक कार्यप्रणालीमा आउने असन्तुलन हो । यसले सोच, व्यवहार, भावना र दैनिक जीवनमा असर पु-याउँछ । यसलाई चिन्न, बुझ्न लक्षण राम्रोसँग केलाएर अध्ययन गर्नुपर्छ । लक्षण पहिचान गरेर उपचार सुरू गर्दा निको हुने सम्भावना धेरै हुन्छ । 
भावनात्मक लक्षण

•     लामो समयसम्म उदासी, निराशा, र चिन्ता रहिरहनु
•     अचानक क्रोध वा चिडचिडापन बढ्नु
•     आफूमा आत्मविश्वास कमी हुनु
•     कुनै कुरामा रमाइलो नलाग्नु

व्यवहारिक लक्षण

•     दिनचर्या बिग्रिनु (जस्तै खाना नखानु, निद्रा नपुग्नु)
•     काम वा पढाइमा ध्यान नजानु
•     सामाजिक अलगता (मित्र, परिवारबाट टाढा हुनु)
•     जोखिमपूर्ण व्यवहार वा हिंसात्मक व्यवहार देखिनु

शारीरिक लक्षण

•     बारम्बार टाउको दुखाइ, पेट दुखाइ, वा अन्य शारीरिक समस्या जसको कुनै स्पष्ट कारण नदेखिनु
•     शरीरको तौल अचानक बढ्नु वा घट्नु
•     निद्रा समस्याहरू (जस्तैः निद्रा नआउने, धेरै सुत्ने)

साँच्चिकै गम्भीर लक्षण

•     आत्महत्या गर्ने विचार आउनु
•     वास्तविकता छुट्नु (भूत, आवाज सुन्नु, भ्रम)
•     दीर्घकालीन मानसिक समस्या जसले दैनिक जीवनमा असर पार्छ ।

यी लक्षण २ हप्ता भन्दा लामो समय रह्यो भने मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञसँग जाँच गर्न जरूरी हुन्छ । नियमित दिनचर्या, पर्याप्त निद्रा, पौष्टिक खाना, र सामाजिक सहयोग पनि उपयोगी हुन्छ । साथै परिवार वा साथीको सहयोगले मानसिक रोग चाँडो बुझ्न र उपचार गर्न सजिलो हुन्छ ।
 

साइकोसिस के हो, कसरी पहिचान गर्न सकिन्छ ?
 साइकोसिस मस्तिष्कको खराबीका कारण देखिने गम्भीर मानसिक रोग हो । यसका लक्षणहरुमा 

•     दैनिक कामकाज छाड्ने
•     जथाभावी व्यवहार गर्ने
•      बिना कारण रिसाउने वा झर्किने
•     समाजको मान्यता र नियमको कदर नगर्ने
•      अरूलाई शत्रु ठान्ने वा अनावश्यक शंका गर्ने
•      अरूले सुन्न नसक्ने आवाज सुन्ने (भ्रम)
•     आफ्ना गलत व्यवहार स्वीकार्न असमर्थ हुने आदि   

साइकोसिसको उपचार कसरी हुन्छ ?
 यस्ता बिरामीलाई आफ्नो रोगको बोध हुँदैन । त्यसैले उनीहरू आफैँ उपचारमा आउँदैनन् । सम्भावित व्यक्तिलाई तुरून्त मानसिक स्वास्थ्य केन्द्रमा पु-याएर औषधि सुरू गर्नुपर्छ । जति चाँडो उपचार सुरू हुन्छ निको हुने सम्भावना त्यति नै बढी हुन्छ । 

 डिप्रेसन कसरी चिन्ने ?

•     मन निराश हुने 
•     अनावश्यक सोचाइको आवागमन
•      उदास मन
•      निष्क्रिय बस्ने
•      कम बोल्ने वा नबोल्ने
•      निद्रामा समस्या
•      खानाको इच्छा नहुने
•      टाउको, ढाड, पेट दुख्ने, कमजोरी अनुभव हुने, 
•     आत्महत्या गर्ने सोच आउने 

 डिप्रेसन भएकालाई तत्काल के गर्नुपर्छ ?
आत्महत्या गर्ने चाहना देखिएमा बिरामीमाथि विशेष ध्यान दिनुपर्छ । छिट्टै उपचार सुरू गरेर औषधि र मनोचिकित्सा दिनुपर्छ । 
 छारे रोगबारे बताइदिनुस् न ?

यो मस्तिष्कमा विद्युतीय गतिविधिको असन्तुलनका कारण हुने रोग हो । यस्तो हुँदा अचानक मुर्छा पर्ने, लडेर चोटपटक लाग्ने, मुखबाट फिँज आउने, हातखुट्टा काम्ने, ओठ वा जिब्रो टोकिने, दिसापिसाब नियन्त्रण गुमाउने जस्ता समस्या देखिन्छन् ।  

 छारे रोगबारे समाजमा के भ्रम छ ?
 धेरैले यसलाई लागोभागो सम्झन्छन् । तर यो पूर्ण रूपमा उपचार हुने रोग हो । समयमै उपचार नगरे मानसिक विकारसम्म हुनसक्छ ।
डस्सुस्त मनस्थिति भनेको के हो नि ?
यो बच्चाको शारीरिक र बौद्धिक विकास उमेरअनुसार नभएको अवस्था हो ।  यसमा 

•     सोच्ने क्षमता कम हुने
•      हिँडडुल र बोल्न ढिलो हुने
•      भाषाको विकास अधुरो हुने
•     पढाइमा साथीसँग प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्ने आदि । 

 यसलाई कसरी रोकथाम गर्ने ?
 गर्भावस्था र जन्मपश्चात् बच्चाको स्वास्थ्यमा ध्यान दिनुपर्छ । आवश्यक भए तालिम र विशेष शिक्षाको व्यवस्था गर्नुपर्छ । 
 अत्यधिक चिन्ता भएको कसरी थाहा पाउने ?
 अनावश्यक चिन्ता र डर, निद्रामा समस्या, धेरै सपना देख्नु, मन आत्तिनु, आफैँलाई रोग लागेको ठान्नु, बारम्बार अस्पताल धाउनु यसका मुख्य लक्षण हुन् ।