चर्को गर्मीमा खानपानमा यी तीन कुरामा ध्यान दिनुहोस्

नेपाल हेल्थ न्युज, काठमाडौं । गर्मी बढेसँगै शरीरलाई चिसो राख्नु र पर्याप्त पानीको मात्रा कायम गर्नु चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ। अत्यधिक तापक्रमका बेला भोक कम लाग्ने, खाना पकाउन अल्छी लाग्ने तथा धेरै पसिना आउने भएकाले दैनिक खानपानको शैलीमा केही परिवर्तन गर्नुपर्ने हुन्छ।

पोषणविद्हरूका अनुसार गर्मीमा पनि शरीरलाई आवश्यक पोषण निरन्तर उपलब्ध गराउनुपर्छ। तर खाना छनोट र खाने समयलाई मौसमअनुकूल बनाउँदा शरीरलाई सहज बनाउन सकिन्छ।

१. प्रोटिनयुक्त खाना सहज तरिकाले खानुहोस्

गर्मी बढ्दैमा शरीरलाई सामान्य अवस्थाभन्दा थप प्रोटिन आवश्यक पर्ने हुँदैन। तर दैनिक आहारमा आवश्यक मात्रामा प्रोटिन भने समावेश गर्नुपर्छ।

माछा, मासु, अण्डा, दही, दूध, दाल, गेडागुडी, बदाम, नट्स, टोफु तथा चीज प्रोटिनका राम्रा स्रोत हुन्। गर्मीमा लामो समय भान्सामा बसेर खाना पकाउन कठिन हुने भएकाले पहिल्यै पकाइएका खाद्य पदार्थ, दही, अण्डा वा सजिलै तयार गर्न सकिने भोजन उपयोगी हुन सक्छन्।

फलफूल र तरकारीसँग दही तथा बदामको पेस्ट वा पिनट बटर मिसाएर बनाइएको स्मूदी पनि छिटो तयार हुने पौष्टिक विकल्प बन्न सक्छ।

माछा वा अन्य हल्का प्रोटिनयुक्त परिकार पनि गर्मीमा उपयुक्त हुन सक्छन्। खाना पकाउँदा भान्सामा धेरै ताप उत्पन्न नहोस् भन्ने हो भने एअर फ्रायर वा स्लो कुकरजस्ता उपकरण प्रयोग गर्न सकिन्छ।

२. पानीसँगै पानीयुक्त खाना पनि खानुहोस्

गर्मीमा पसिना बढी आउने भएकाले शरीरबाट तरल पदार्थको मात्रा घट्न सक्छ। त्यसैले नियमित रूपमा पानी तथा अन्य उपयुक्त तरल पदार्थ सेवन गर्नु आवश्यक हुन्छ।

तर सबै व्यक्तिका लागि पानीको आवश्यकता एउटै हुँदैन। उमेर, शरीरको आकार, शारीरिक गतिविधि र स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार आवश्यक मात्रा फरक हुन सक्छ। धेरै गर्मीमा बाहिर काम गर्ने, व्यायाम गर्ने वा बढी पसिना आउने व्यक्तिले थप तरल पदार्थ आवश्यक पर्न सक्छ।

पानी पिउनुका साथै पानीको मात्रा धेरै भएका फलफूल र तरकारी खानु पनि उपयोगी हुन्छ। काँक्रो, गोलभेडा, हरियो साग, सेलरी, खर्बुजा र स्ट्रबेरीजस्ता खाद्य पदार्थमा पानीको मात्रा उच्च हुन्छ। स्याउ, नास्पाती, सुन्तला, अङ्गुर, भुइँकटहर र गाजर पनि शरीरमा तरल पदार्थ पुर्‍याउन सहयोगी हुन सक्छन्।

शरीरमा पानी पर्याप्त छ कि छैन भन्ने अनुमान पिसाबको रङबाट पनि गर्न सकिन्छ। सामान्यतया हल्का पहेँलो पिसाब पर्याप्त हाइड्रेसनको संकेत मानिन्छ। पिसाब निकै गाढा हुँदै गएमा शरीरमा पानीको कमी भएको हुन सक्ने भएकाले तरल पदार्थको सेवन बढाउनुपर्छ।

३. गर्मीमा तातो पेय पूर्ण रूपमा त्याग्नुपर्दैन

गर्मीमा चिया वा कफी पिउन हुँदैन भन्ने आवश्यक छैन। केही अध्ययनले तातो पेय सेवन गरेपछि शरीरले पसिनामार्फत ताप बाहिर निकाल्ने प्रक्रिया बढाउन सक्ने देखाएका छन्।

यद्यपि तातो पेय पिएलगत्तै शरीर चिसो हुन्छ भन्ने होइन। पेय पदार्थ तातो होस् वा चिसो, मुख्य कुरा शरीरमा पर्याप्त पानीको मात्रा कायम राख्नु हो।

कफीमा पाइने क्याफिनबारे पनि सन्तुलन आवश्यक छ। सामान्य मात्रामा कफी सेवनले अधिकांश मानिसमा पानीको सन्तुलनमा ठूलो असर नपार्न सक्छ। तर अत्यधिक कफी सेवन गर्दा पिसाब बढ्न सक्ने भएकाले धेरै मात्रामा सेवन नगर्नु राम्रो हुन्छ। मदिराले पनि शरीरमा पानीको कमी बढाउन सक्ने भएकाले गर्मीमा यसको सेवनमा विशेष सावधानी आवश्यक हुन्छ।

खानाको समय पनि परिवर्तन गर्न सकिन्छ

अत्यधिक गर्मीमा खानपानको समयलाई पनि मौसमअनुकूल बनाउन सकिन्छ। बिहान तुलनात्मक रूपमा चिसो समयमा नास्ता गर्ने, दिउँसोको चर्को गर्मीमा आराम गर्ने र साँझ तापक्रम घटेपछि मुख्य खाना खाने शैली अपनाउन सकिन्छ।

गर्मीमा शरीरलाई स्वस्थ राख्न महँगो वा विशेष आहार आवश्यक पर्दैन। पर्याप्त तरल पदार्थ, पानीयुक्त फलफूल–तरकारी र सन्तुलित प्रोटिनयुक्त भोजनलाई प्राथमिकता दिँदै आफ्नो खानपानको मात्रा र समय मौसमअनुसार मिलाउनु नै महत्वपूर्ण हुन्छ।