आगामी २ दशकमा क्यान्सरः बृद्धिः ७० प्रतिशत

विश्वमा हुने मृत्युको प्रमुख कारणमध्ये क्यान्सर एक हो । विश्व स्वास्थ्य संगठनले सन् २०१७ को फेबु्रअरीमा प्रकाशित गरेको तथ्यांकले विश्वमा हरेक वर्ष १ करोड ४० लाख क्यान्सरका नयाँ बिरामी थपिने देखाएको छ । यो अनुपातमा बढ्दै गएमा आगामी दुई दशकमा क्यान्सर बिरामीको संख्या ७० प्रतिशतले बढ्ने संगठनले अनुमान गरेको छ । संगठन भन्छ—सन् २०१५ मा क्यान्सरका कारण संसारभर ८८ लाख व्यक्तिको मृत्यु भएको भयो । विश्वस्तरमा ६ जनाको मृत्युमध्ये १ जनाको क्यान्सरका कारण ज्यान जाने गरेको छ । कम र मध्यम आयस्रोत भएका देशमा क्यान्सरका कारण लगभग ७० प्रतिशतको मृत्यु हुने गरेको छ । खानपान र व्यवहारसम्बन्धि ५ प्रमुख कारणबाट हुनसक्ने क्यान्सरबाट विश्वमा लगभग एक तिहाईको मृत्यु हुने गरेको विश्व स्वास्थ्य संगठनको भनाइ छ । यसमा १. उच्च वडीमास इन्डेक्स २. फलफूल र तरकारीको कम सेवन ३. शारीरिक गतिविधिको कमी ४. धुम्रपानको प्रयोग ५. अल्कोहलको अत्यधिक सेवन क्यान्सर गराउने प्रमुख जोखिम कारकका रुपमा चुरोट सेवनलाई लिइएको संठनले जनाएको छ । चुरोट सेवनका कारण हुने क्यान्सरबाट लगभग २२ प्रतिशतको मृत्यु हुने गरेको छ । निम्न तथा मध्यम देशहरुमा हेपाटाइटिस र मानव पेपिलोमा भाइरस (एचपिवी) संक्रमणका कारण हुने क्यान्सरबाट २५ प्रतिशतको मृत्यु हुन्छ । सन् २०१५ मा कम आयस्रोत भएका देशमा क्यान्सर डायग्नोसिसका लागि करिब ३५ प्रतिशत प्याथोलोजी सेवा उपलब्ध थियो । उच्च आयस्रोत भएका देशमध्ये ९० प्रतिशत भन्दा धेरै कम आयस्रोत भएका देशको ३० प्रतिशत भन्दा कम तुलनामा उपचार सेवा उपलब्ध छ । विश्वमा क्यान्सर उपचारमा धेरै खर्च बढिरहेको छ सन् २०१० मा विश्वस्तरमा क्यान्सरको उपचारमा करिब १.१६ ट्रिलियन अमेरिकी डलर खर्च भएको थियो । विश्वमा निम्न प्रकारका क्यान्सरले बर्षेनी धेरै मानिसको ज्यान लिइरहेको छ । क्यान्सर मृत्यु दर फोक्सो १६ लाख ९० हजार लिभर ७ लाख ८८ हजार कोलोरेक्टल ७ लाख ७४ हजार पेट ७ लाख ५४ हजार स्तन ५लाख ७१ हजार क्यान्सर हुने कारक तत्व नर्मल सेलबाट ट्युमर सेलमा परिवर्तन भएर क्यान्सर मल्टिस्टेज प्रक्रियामा पुग्छ । क्यान्सर प्री—क्यान्सरसेलबाट म्यालिग्नेन्ट (घातक) ट्युमरमा परिवर्तन हुन्छ । यो परिवर्तन वंशाणुगत र बाहिरी एजेन्टको नतिजा हो । यस किसिमको क्यान्सर परिवर्तनमा फिजिकल, केमिकल र बायोलोजिकलजस्ता बाहिरी एजेन्टले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको हुन्छ । अल्ट्राभ्वाइलेट र आयोनाइजिङ रेडिएसनले क्यान्सर गराउनसक्छ जसलाई फिजिकल कार्किनोजेन्स भनिन्छ । क्यान्सर गराउने केमिकल कार्किनोजेन्सअन्तर्गत चुरोटको धुवाँ, एफ्लोटोक्सिन (दुषित भोजन) र आर्सेनिक (दुषित पिउने पानी) मुख्य पर्छन् । त्यसैगरी बायोलोजिकल कार्किनोजेन्सअन्तर्गत भाइरस, ब्याक्टेरिया र परजीवी संक्रमणले क्यान्सर गराउनसक्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन, क्यान्सर रिसर्च एजेन्सी र अन्तर्राष्ट्रिय क्यान्सर अनुसन्धान संस्थानहरुले क्यान्सरको कारक तत्वलाई वर्गिकरण गरेका छन् । शरीरमा क्यान्सर कोषको विकासमा उमेर अर्को महत्वपूर्ण कारक मानिएको छ । बढ्दो उमेरसँगै क्यान्सर नाटकीय रुपमा बढ्दै जान्छ र क्यान्सरको जोखिम बढ्छ । प्रमुख जोखिम कारक संसारभर क्यान्सर गराउने प्रमुख कारकमा चुरोट सुर्तिको प्रयोग, जाँड रक्सीको अत्यधिक सेवन, अस्वस्थकर भोजन, शारीरिक निष्क्रियता प्रमुख मानिन्छ । नसर्ने रोग पनि क्यान्सरको जोखिम हो । कम र मध्यम आयश्रोत भएका देशहरुमा क्रोनिक संक्रमणले क्यान्सरको जोखिम बढाइरहेको छ । ग्लोबोक्यानको सन् २०१२ को तथ्यांकले क्यान्सर डाइग्नोसिसमध्ये १५ प्रतिशत क्यान्सरजन्य संक्रमणमा हेलिकोब्याक्टर पाइलोरी, मानव पपिलोमा भाइरस एचपीवी), हेपाटाइटिस बी, हेपाटाइटिस सी र एपस्टीबार भाइरस जिम्मेदार भएको उल्लेख गरेको छ । हेपाटाइटिस बी, सी र केही प्रकारका मानव पपिलोमा (एचपीवि) भाइरसले क्रमशः लिभर र पाठेघरको मुखको क्यान्सरको जोखिम बढाइरहेको छ । समयमा क्यान्सर पत्ता लगाएर उपचार गरेको अवस्थामा कतिपय क्यान्सर निको पार्न सकिन्छ । विश्वमा अहिले सबैभन्दा धेरै मान्छेलाई लाग्ने र मृत्यू हुने कारण फोक्सोको क्यान्सर देखिएको छ । यसको मुख्य कारण अत्यधिक चुरोटको सेवन हो । यद्यपी विश्वमा क्यान्सरबाट हुने ८० प्रतिशत मृत्यू चुरोट, बिँडी, खैनीलगायत सूर्तिजन्य पदार्थ मानिएको छ । क्यान्सर लागिसकेपछि विभिन्न तहको व्याख्या र विश्लेषण गरी बिरामीको मृत्यूको दिन गन्ने प्रचलन छ । तर क्यान्सरको शुरुको अवस्था वा क्यान्सर हुने संभावना भएका व्यक्तिलाई उपचार गर्दा यसको उपचार राम्रो र संभव देखिएको छ । क्यान्सर पत्ता लगाउन धेरै परीक्षण, धेरै आर्थिक भार पर्नसक्छ । विश्वमा अहिले स्तन, सर्भाइकल र ठूलो आन्द्राको क्यान्सरबारे शुरुको अवस्थामा स्क्रिनिङ गरेर कुनै लक्षण नदेखिँदै पत्ता लगाउने र क्यान्सर हुनबाट बचाउन सफल देखिएको छ । पुरुषलाई सताउने क्यान्सर

•  फोक्सोको क्यान्सर
•  आमाशयको क्यान्सर
•  कलेजोको क्यान्सर
•  ठूलो आन्द्रा (मलाशय)को क्यान्सर
•  आहार नलीको क्यान्सर
• प्रोस्टेट क्यान्सर

महिलालाई सताउने क्यान्सर स्तन क्यान्सर

•  फोक्सोको क्यान्सर
•  आमाशयको क्यान्सर
•  ठूलो आन्द्रा (मलासय) क्यान्सर
• पाठेघर (गर्भाशय) मुखको क्यान्सर

बालबालिकालाई सताउने क्यान्सर

•  रक्त क्यान्सरवंशाणुगत हुने मुख्य क्यान्सर
•  रेटिनो ब्लास्टोमा
•  कोलोन क्यान्सर
•  स्तन क्यान्सर
•  ओभरियन क्यान्सर
•  छाला आदि यस्ता क्यान्सरहरुमा वंशाणुगत जीन खराब भएपछि सन्तानमा देखिँदै जान्छन् । क्यान्सर भनेको कोषभित्र हुने परिवर्तन हो । शुरुको अवस्थामा कोषभित्र भएका परिवर्तन पत्ता लगाउन सकिँदैन । लक्षण नदेखिदै क्यान्सर पत्ता लगाउन सकेमा प्रभावकारी मानिन्छ । नियमित जाँचका क्रममा क्यान्सर पत्ता लगाउन सकिन्छ । तर शरीरमा क्यान्सरको लक्षण देखिदै गर्दा धामी झाँक्रीलाई विश्वास गरेर बस्ने, आफूखुशी विभिन्न औषधि खाएर बस्ने र पछि समस्याले निकास नपाएपछि मात्र जँचाउन आउने प्रचलनले क्यान्सर रोगबाट छुटकारा पाउन निकै मुस्किल पर्छ ।

क्यान्सरका १० लक्षण

•  शरीरमा देखिने कुनै पनि प्रकारको गाँठागुठी
•  शरीरका घाउखटिरा लामो समयसम्म निको नभएमा
• खोकी लागिरहने, स्वर भासिने
•  खकारमा रगत देखिएमा
• बिनाकारण दुब्लाउँदै गएमा
•  धेरै दिनदेखि जण्डिस निको नभएमा
•  पेट फुल्ने, पेटमा पानी देखिने
•  दिसा पिसाबमा रगत जाने, दिसा धेरै लाग्ने
•  कब्जियतको समस्या
•  शरीरमा भएको कोठीको आकार बढेमास्रोतःःविश्व स्वास्थ्य संगठन